BOTA

Putini kërkon tërheqjen e NATO-s në 1997: Çfarë do të nënkuptonte për sigurinë evropiane?

Kosova.Today ·

Kremlini po kërkon tërheqjen e trupave dhe bazave të NATO-s në pozicionet e vitit 1997, duke iu referuar periudhës para zgjerimit të parë të aleancës drejt Evropës Lindore. Kjo kërkesë, e paraqitur gjatë bisedimeve për përfundimin e luftës...

Kremlini po kërkon tërheqjen e trupave dhe bazave të NATO-s në pozicionet e vitit 1997, duke iu referuar periudhës para zgjerimit të parë të aleancës drejt Evropës Lindore. Kjo kërkesë, e paraqitur gjatë bisedimeve për përfundimin e luftës në Ukrainë, mund të ndikojë ndjeshëm në stabilitetin e sigurisë në Evropë.

Sipas New York Times, dokumenti i paraqitur nga përfaqësuesit rusë në Abu Dabi daton 10 nëntor dhe kërkon, përveç ndërprerjes së furnizimeve perëndimore me armë për Ukrainën, edhe tërheqjen e trupave dhe bazave të NATO-s në nivelin e vitit 1997.

Çfarë nënkupton "viti 1997" për NATO?

Viti 1997 referohet periudhës para zgjerimit të parë të NATO-s drejt Lindjes. Në atë kohë, aleanca kishte vetëm 16 anëtarë, ndërsa Polonia, Çekia dhe Hungaria ishin vetëm në proces të anëtarësimit, duke u bashkuar zyrtarisht dy vjet më vonë. Pas kësaj periudhe, vendet e Evropës Qendrore, Lindore dhe Juglindore u anëtarësuan një pas një, duke rritur numrin e anëtarëve deri në 32 sot.

Kremlini nuk kërkon shprehimisht largimin e vendeve të Evropës Lindore nga NATO, por kryesisht tërheqjen e pranieve ushtarake të aleancës në këto teritori. Kjo do të përfshinte edhe bazat dhe trupat e dislokuara pas vitit 1997.

Pasojat e një tërheqjeje të NATO-s

Tërheqja e trupave dhe bazave të NATO-s do të dobësojë ndjeshëm kapacitetin mbrojtës të vendeve anëtare të aleancës që u anëtarësuan pas vitit 1997. Shembull i dukshëm është Estonia, Letonia dhe Lituania, të cilat nuk kanë avionë luftarakë për të mbikëqyrur vetë hapësirën e tyre ajrore. Kjo detyrë është e vendosur në duart e NATO-s, duke përfshirë edhe dislokimin e trupave gjermane si Bundeswehr.

Nëse kjo detyrë do të heqej, siguria e shteteve baltike do të rrezikoheshë. Për shembull, baza ajrore Mihail Kogălniceanu në Rumani, e cila do të bëhet baza më e madhe e NATO-s në Evropë pas përfundimit të punimeve, do të humbte rëndësinë e saj strategjike.

Kryeministri polak Donald Tusk ka deklaruar se “nuk do të lejojmë që asnjë vend të vendosë rregulla të reja sigurie mbi kokat e Polonisë dhe Evropës”. Kryeministri bullgar Rumen Radev e ka quajtur kërkesën ruse “të paimagjinueshme dhe jorealiste”. Kryeministri estonez Kristen Michal gjithashtu kundërshton idenë se Rusia duhet të ketë të drejtë bashkëvendimmarrjeje në arkitekturën e sigurisë evropiane.

Pse kjo kërkesë është e rrezikshme?

Kundërshtimi i qeverive të vendeve lindore të NATO-s fsheh frikën se një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Moskës mund të kthente sigurinë e tyre në objekt pazari. Nëse NATO-ja tërheqet, Rusia mund të mendojë se një sulm do të përbënte rrezik më të vogël për saj.

Nën Nentin 5 të NATO-s, shtetet anëtare janë të detyruara të ndihmojnë njëri-tjetrin në rast sulmi. Megjithatë, për të parandaluar një agresion, NATO-ja duhet të jetë në gjendje të reagojë shpejt dhe me efektivitet. Dislokimi i trupave në krahun lindor është një nga elementet kryesore të kësaj strategjie.

Çfarë ka qenë premtime për zgjerimin e NATO-s?

Në periudhën e ribashkimit të Gjermanisë, sekretari i atëhershëm amerikan i Shtetit James Baker dhe ministri i Jashtëm gjerman Hans-Dietrich Genscher flisnin për kufizimin e zgjerimit të NATO-s drejt Lindjes. Megjithatë, nuk u arrit kurrë një marrëveshje zyrtare me vlefshmëri të përgjithshme.

Në Aktin Themelues NATO-Rusi të vitit 1997, të dyja palët deklaruan se nuk e konsideronin më njëra-tjetrën kundërshtare. NATO-ja deklaroi se synonte të garantonte mbrojtjen kolektive përmes përforcimeve, jo përmes dislokimit të përhershëm të forcave luftarake. Traktati nuk parashikon asnjë të drejtë vetoje për Moskën.

Memorandumi i Budapestit të vitit 1994, në të cilin Rusia, SHBA dhe Britania e Madhe u zotuan përballë Ukrainës, nuk përmbante asnjë detyrim për mbrojtje ushtarake në rast sulmi. Anëtarësimi në NATO nuk ishte temë në atë kohë.

Pse kjo kërkesë është sërish në tryezë?

Dokumenti i paraqitur nga New York Times është një pozicion negociues pa kokë zyrtare, por pasqyron kërkesat e Kremlinit që ishin të njohura edhe më parë. Në dhjetor 2021, Rusia kishte paraqitur dy projektmarrëveshje për SHBA dhe NATO, duke kërkuar heqjen dorë nga zgjerimet e mëtejshme të aleancës.

Në agjendën e bisedimeve në Abu Dabi, përveç kërkesave për trupat e NATO-s, përfshihen edhe garancitë e sigurisë pas luftës dhe një arkitekturë të ardhshme e sigurisë për Evropë. Nëse kjo do të negocihet paralelisht me përfundimin e luftës në Ukrainë, Kremlini do të fitojë ndikim shtesë.

Kremlini deklaron se zgjerimi i NATO-s dhe prania ushtarake e aleancës në Evropën Lindore janë “shkaqet” e luftës. Megjithatë, nuk ka asnjë aktor perëndimor që të pranojë këto kërkesa. Ish-koordinatori i shërbimeve sekrete polake Stanisław Żaryn e interpreton bisedimet si një përpjekje për të fituar kohë dhe për ta dobësuar Perëndimin.

Gazeta polake Gazeta Wyborcza e konsideron kthimin në status quo-në e vitit 1997 po aq jorealist sa edhe një dalje të Finlandës nga NATO-ja.

Me pak fjalë

Kërkesa ruse për tërheqjen e NATO-s në nivelin e vitit 1997 do të dobësojë sigurinë e vendeve evropiane që u anëtarësuan pas kësaj periudhe. Kjo do të ndikojë negativisht në kapacitetin mbrojtës dhe mund të rritë rrezikun e agresionit nga Rusia. Përkundrazi, vendet anëtare të NATO-s janë të vendosura të ruajnë integritetin e tyre dhe të mos pranojë kërkesat ruse.

Kremlini po përpiqet të negocitojë në mënyrë të pavarur nga përfundimi i luftës në Ukrainë, duke kërkuar të drejta të jashtëzakonshme në arkitekturën e sigurisë evropiane. Megjithatë, kjo do të përballohet me rezistencë të fortë nga anëtarët e NATO-s dhe partnerët perëndimorë.

--- Personat e përmendur


Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.

Lexo në faqen e plotë
Të ngjashme

Dimri godet Kroacinë, automjetet mbesin të bllokuara në borë

14.11.2026

Kush e mbrojti Radoiçiçin? Dosja e Banjskës mund të tronditë majat e pushtetit në Serbi

11.11.2026

17.5 milionë € të groposura në pyje e të fshehura në depo, goditet rrethi i ish-kryeministrit Orban

16.11.2026

‘Nuk ka negociata’, Irani sfidon SHBA-të: Dorëzohuni para 7 kushteve tona

10.11.2026