SHBA investojnë miliarda në Ballkan – pse Kosova mbetet jashtë rrjetit të gazit

May 10, 2026 - 17:04
SHBA investojnë miliarda në Ballkan – pse Kosova mbetet jashtë rrjetit të gazit

SHBA po ndërtojnë një rrjet energjetik miliardësh në Ballkan – por Kosova mbetet jashtë lojës

Shtetet e Bashkuara po shtyjnë me fuqi projekte të reja të gazit natyror në Ballkanin Perëndimor, duke përfshirë Shqipërinë, Kroacinë dhe Bosnje-Hercegovinën. Nga ndërtimi i tubacioneve të mëdha deri te marrëveshjet miliardëshe, SHBA po formojnë një rrjet të ri energjetik që synon të diversifikojë furnizimet dhe të reduktojë varësinë nga burime të ndryshme, duke përfshirë edhe atë nga Rusia. Megjithatë, në këtë hartë të re, Kosova mbetet një vend pa rol të qartë, duke e lënë atë në një situatë të vështirë energjetike.

Ndërsa vendet fqinje po përfitojnë nga investimet amerikane, Kosova vazhdon të luftojë me një sistem energjetik të mbështetur kryesisht në qymyr – një burim i ndotshëm dhe jo të qëndrueshëm. Sipas të dhënave zyrtare, rreth 90% e energjisë elektrike në Kosovë prodhohet nga qymyri, ndërsa vetëm 10% vjen nga burime të ripërtëritshme si uji, era dhe dielli. Kjo varësi e thellë nga një burim i vetëm e bën vendin të prekshëm ndaj krizave energjetike dhe ndotjes së mjedisit.

Një nga projektet më të mëdha në rajon është ndërtimi i një tubacioni të gazit që do të lidhë Sarajevën me rrjetet evropiane, duke e larguar Bosnje-Hercegovinën nga furnizimet ruse. Projekti, i mbështetur nga SHBA, është pjesë e një strategjie më të gjerë për të siguruar furnizime të qëndrueshme dhe të diversifikuara në Ballkan. Por Kosova, megjithëse ka shprehur interes për bashkëpunim, mbetet jashtë këtij rrjeti.

Çfarë thonë zyrtarët amerikanë për Kosovën

Në një intervistë për Radio Evropa e Lirë, Joshua Volz, i dërguari special i Departamentit amerikan të Energjisë, ka theksuar se sistemi energjetik i Kosovës ka nevojë urgjente për modernizim. Ai ka shtuar se kjo krijon mundësi të mëdha për investimet amerikane, por se projekti varet nga përmirësimi i mjedisit biznesor dhe rregullor në vend.

“Duhet të bëhen hapa për t’i nxitur investimet private amerikane dhe financimet ndërkombëtare që të vijnë në Kosovë. Nëse dhe kur dinamikat e tregut ndryshojnë dhe mjedisi i biznesit bëhet më tërheqës, Departamenti i Energjisë do të jetë i gatshëm të ndihmojë në ndërmjetësim mes industrisë amerikane dhe partnerëve industrialë në Kosovë”, ka thënë Volz.

Ai ka shtuar gjithashtu se lidhja e Kosovës me infrastrukturën rajonale të gazit është tashmë pjesë e diskutimeve që po zhvillohen midis SHBA-së dhe partnerëve të saj në Ballkan. “Qëllimi ynë është që burimet energjetike amerikane të arrijnë te të gjithë partnerët dhe aleatët tanë, që janë të interesuar për një bashkëpunim afatgjatë energjetik me industrinë amerikane dhe me Shtetet e Bashkuara”, ka deklaruar Volz.

Ndërkohë, Artane Rizvanolli, ministrja e Ekonomisë së Kosovës, ka shprehur gatishmërinë e vendit për të furnizuar me gaz natyror nga SHBA, duke e përshkruar bashkëpunimin si “vendimtar” për një sektor të sigurt energjetik. Në Samitin Trans-Atlantik për Sigurinë e Gazit, të mbajtur në shkurt në Uashington, ajo ka theksuar se Kosova është e gatshme të marrë pjesë në këtë rrjet të ri energjetik.

Sipas Rizvanollit, gazi mund të shërbejë si një alternativë e mirë për të thyer varësinë e thellë të Kosovës nga qymyri. Megjithatë, vendi nuk ka arritur ende të përcaktojë një strategji të qartë për këtë drejtim.

Pse Kosova mbetet jashtë lojës?

Një nga problemet kryesore që pengojnë Kosovën të bëhet pjesë e këtij rrjeti energjetik është mungesa e një infrastrukture të përshtatshme. Kosova nuk ka dalje në det, gjë që e bën ndërtimin e një sistemi të gazit më të vështirë. Një nga opsionet e mundshme është lidhja me infrastrukturën e planifikuar në Shqipëri ose Greqi, përmes gazsjellësit TAP ose përmes terminalit të gazit të lëngshëm në Vlorë.

Burim Ejupi, drejtor i Institutit për Politika Zhvillimore – Indep në Prishtinë, thotë se Kosova nuk e ka humbur plotësisht hapin, por se ka mbetur prapa për shkak të mungesës së një qëndrimi të qartë politik. Ai thekson se, edhe pse infrastruktura ekzistuese mund të përdoret për të ndërtuar një sistem të gazit, vendi vazhdon të lëvizë pa një drejtim të prerë.

“Mënyra më e lehtë e tranzicionit energjetik është përmes gazit, pasi gjatë djegies ai emeton rreth dy herë më pak dioksid karboni. Po ashtu, termocentrali me gaz vihet në punë shumë shpejt dhe ka kapacitet të kontrolluar prodhimit. Kosova ka probleme edhe me balancimin e energjisë, ndaj një termocentral me gaz do të ishte shumë i mirëseardhur”, ka thënë Ejupi për Expose.

Sipas tij, ndërtimi i plotë i infrastrukturës së gazit në Kosovë mund të realizohet për 3 deri në 5 vjet, me një kosto që varion nga 200 milionë deri në 400 milionë euro. Ai ka shtuar se industria kosovare, duke përfshirë Feronikelin, Trepçën dhe Sharr-Cemin, mund të kalojnë nga energjia elektrike në gaz, duke reduktuar kështu varësinë nga qymyri.

Dilemat e diversifikimit energjetik

Ndërsa SHBA po promovojnë gazin natyror si një zgjidhje për diversifikimin energjetik, disa ekspertë kanë shprehur shqetësime për varësinë e re që mund të krijohet. Anne-Sophie Corbeau, nga Qendra për Politikat Globale të Energjisë me seli në Paris, thotë se kalimi nga qymyri te gazi nuk është zgjidhje automatike. Sipas saj, varësia nga një burim i vetëm, edhe nëse është gazi amerikan, mund të krijojë një varësi të re.

“Ajo që po shoh, është se i gjithë rajoni po kalon nga një varësi, që më parë ishte nga gazi rus, në një varësi tjetër që kryesisht lidhet me gazin e lëngshëm natyror amerikan. Të varësh nga ky gaz është në rregull, por nëse gjithçka vjen vetëm nga një vend, a do të doje të ishe i varur vetëm nga një shtet?”, ka pyetur Corbeau.

Nga ana tjetër, Brenda Shaffer, nga Qendra Globale e Energjisë pranë Këshillit Atlantik, ka theksuar se sfida kryesore nuk është ndërtimi i tubacioneve, por sigurimi i burimit të gazit. Sipas saj, Kosova mund të përdorë infrastrukturën ekzistuese për të lidhur me rrjetet rajonale, duke përfshirë Korridorin Jugor të Gazit përmes Shqipërisë.

“Nëse nuk je i sigurt në aspektin energjetik, nuk mund të jesh i sigurt si shtet. Nuk ka siguri kombëtare pa siguri energjetike”, ka thënë Shaffer, duke theksuar se SHBA po ndihmojnë aleatët e tyre të bëhen të sigurt në këtë drejtim.

Çfarë mund të bëjë Kosova?

Sipas zyrtarëve amerikanë, Kosova mund të përfitojë nga investimet amerikane nëse përmirëson mjedisin e biznesit dhe krijon kushte më të favorshme për investitorët. Programi Kompakt i Qeverisë amerikane, me vlerë mbi 230 milionë euro, tashmë po mbështet Kosovën në drejtimin e energjisë së pastër dhe stabilitetit të furnizimit. Investime të tilla mund të ndihmojnë në zhvillimin e një sistemi energjetik më të qëndrueshëm dhe të diversifikuar.

Anu Prattipati, e ngarkuar me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, ka thënë se SHBA mbështesin Kosovën në këto përpjekje, por se suksesi varet nga angazhimi i vazhdueshëm i Qeverisë së Kosovës, sektorit privat dhe shoqërisë civile.

“Asnjë përparim nuk ndodh në izolim. Shtetet e Bashkuara e mbështesin Kosovën në këto përpjekje, por suksesi varet nga angazhimi i vazhdueshëm i institucioneve dhe shoqërisë civile”, ka thënë Prattipati.

Perspektiva e ardhshme

Edhe pse Kosova ka pësuar ndryshime në drejtimin e strategjisë së saj energjetike, vendi nuk ka arritur ende të përcaktojë një plan të qartë për lidhjen me rrjetin rajonal të gazit. Strategjia e Kosovës për vitet 2022-2031 parashikon mundësinë e lidhjes me rrjetet rajonale të gazit dhe heqjen e qymyrit nga përdorimi deri në vitin 2050. Megjithatë, pa një investim të madh dhe një qëndrim të qartë politik, Kosova mund të mbetet jashtë këtij rrjeti energjetik të ri.

Në këtë kontekst, gazifikimi mund të jetë pikërisht shtysa që i duhet Kosovës për të dalë nga pasiguria energjetike dhe për t’u bërë më tërheqëse për investimet. Por, për këtë, vendi duhet të veprojë shpejt dhe të përcaktojë një strategji të qëndrueshme për të ardhmen e tij energjetike.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.