Kosova ngritet në Indeksin e Lirisë së Mediave: Përparim apo sfidë e re?

Apr 30, 2026 - 09:00

Kosova shënon përparim në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit për vitin 2026

Një ndryshim pozitiv në lirinë e mediave në Kosovë u vërejt në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit 2026 të Reporterëve pa Kufij, ku vendi u radhit në vendin e 99-të nga 180 shtete, duke shënuar një përmirësim të dukshëm krahasuar me vitin e kaluar, kur ishte në vendin e 75-të. Megjithatë, ky progres nuk mjafton për të fshehur sfidat e mëdha që vazhdojnë të presin gazetarët dhe mediat në vend.

Çfarë ndodhi me Komisionin e Pavarur për Media (KPM)?

Një nga faktorët kryesorë që ndikoi në rënien e Kosovës në indeks ishte shfuqizimi i Ligjit për KPM-në nga Gjykata Kushtetuese në prill 2025. Gjykata konstatoi se disa nene të ligjit ishin jo-kushtetuese, duke iu referuar:

Procesit të zgjedhjes së anëtarëve të KPM-së;
Mënyrës së shkarkimit të kryetarit dhe anëtarëve të komisionit;
Kompetencave të KPM-së në rregullimin e pronësisë dhe sanksioneve;
Mungesës së konsultimit me sektorin e mediave gjatë hartimit të ligjit.

Kjo gjë solli një regres të papritur në indeks, duke e bërë Kosovën vendin me rënien më të madhe në 15 vjet.

Sulmet ndaj gazetarëve: Një problem i vazhdueshëm

Edhe pse sistemi gjyqësor po bëhet më i ndjeshëm ndaj mbrojtjes së lirisë së shprehjes, gazetarët vazhdojnë të përballen me sfera të ndryshme të presionit:

Paditë SLAPP: Më shumë gazetarë janë subjekt i padive strategjike nga biznesmenë dhe politikanë që kërkojnë të heshtin kritikat.
Sulme fizike dhe kërcënime: Disa gazetarë janë viktima të sulmeve nga rrjete kriminale ose për shkak të tensioneve ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.
Lajme të rreme dhe fyerje në rrjetet sociale: Gazetarët e pavarur janë akuzuar pa bazë për "bashkëpunim me armikun", një retorikë e përdorur nga grupet politike dhe fetare.
Diskriminimi ndaj mediave në gjuhën serbe: Këto media kanë ankuar për vështirësi në qasjen ndaj informacionit publik, duke u përmendur edhe në raportin e Albin Kurtit.

Financimi i mediave: Varësia nga interesat politike dhe biznesore

Sipas raportit, mediat kosovare janë të ekspozuara ndaj ndërhyrjeve nga grupet e fuqishme. Financimi vjen kryesisht nga:

Reklamat private;
Mbështetja nga autoritetet lokale ose partitë politike;
Financimi ndërkombëtar (për mediat e pavarura);
Financimi nga Serbia (për mediat në gjuhën serbe).

Kjo situatë e bën pavarësinë e mediave shumë të vështirë, duke i detyruar shumë gazetarë të punojnë në kushte të këqija.

Reagimet e ekspertëve: Një progres i vlefshëm, por jo i mjaftueshëm

Flutura Kusari, këshilltare ligjore në Qendrën Evropiane për Liri të Shtypit, vlerësoi se përmirësimi në indeks është "meritë 100% e sistemit gjyqësor", duke përmendur shfuqizimin e Ligjit të KPM-së si një hap të rëndësishëm. Sidoqoftë, ajo theksoi se:

"Qeveria e Vetëvendosjes duhet të reflektojë dhe të përmirësojë gabimet në ligj, të cilat kanë dëmtuar reputacionin e vendit tonë në nivel global."

Kusari shtoi se sistemi gjyqësor ka qenë "mbrojtësi më i madh i lirisë së mediave në pesë vitet e fundit".

Si është gjendja e lirisë së shtypit në Ballkanin Perëndimor?

Edhe pse Kosova ka bërë përparim, ajo nuk është më e mirë në rajon. Këtu janë pozicionet e vendeve fqinje në Indeksin e Lirisë së Shtypit 2026:

Mali i Zi: Vendi i 41-të (rënie nga 37);
Maqedonia e Veriut: Vendi i 45-të (rënie nga 42);
Shqipëria: Vendi i 83-të (rënie nga 80);
Bosnja dhe Hercegovina: Vendi i 90-të (rënie nga 86);
Serbia: Vendi i 104-të (rënie nga 96).

Raporti thekson se edhe pse disa nga këto vende po aspirojnë të bëhen pjesë e Bashkimit Evropian, ato janë "armiqësore ndaj gazetarisë" dhe të cenueshme ndaj propagandës.

Perspektiva globale: Ku qëndron Kosova në botë?

Në nivel global, Evropa Lindore dhe Azia Qendrore vazhdojnë të jenë rajonet me kushtet më të vështira për gazetarët, ndërsa Evropa Perëndimore dhe Ballkani mbeten në vendet e para, megjithë rënien e kushteve. Në krye të listës është Norvegjia, ndërsa në fund është Eritrea.

Çfarë duhet të bëhet tani?

Për të përmirësuar gjendjen e lirisë së mediave në Kosovë, ekspertët sugjerojnë:

Një reformë të thellë të ligjit për KPM, duke përfshirë konsultime me sektorin e mediave;
Mbrojtje më të fortë kundër padive SLAPP dhe sulmeve ndaj gazetarëve;
Financim të qëndrueshëm për mediat e pavarura, pa ndërhyrje politike;
Zbatim më të rreptë të ligjit për qasjen në informacion publik;
Ndërgjegjësimin e publikut për rëndësinë e gazetarisë së pavarur.

Një gjë është e qartë: liria e mediave nuk është vetëm një çështje e gazetarëve, por e të gjithë shoqërisë.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.