Kosova në rrezik ekonomik: Papunësi e lartë, emigrimi masiv dhe mungesa e reformave

Aleanca Kosovare e Bizneseve paralajmëron: Ekonomia e Kosovës në rrezik të kolapsit

Një alarm i rëndësishëm ka ngritur Aleanca Kosovare e Bizneseve (AKB), duke theksuar se ekonomia e Kosovës po përballet me një krizë të thellë, e cila mund të ketë pasoja të rënda për të ardhmen e vendit. Në një reagim zyrtar, organizata ka analizuar raportin e fundit të Bankës Botërore për Ballkanin Perëndimor, duke paraqitur një pamje të tmerrshme për gjendjen aktuale dhe të ardhmen e Kosovës.

Sipas AKB-së, rritja ekonomike e parashikuar për vitet 2026 dhe 2027 (3.7% dhe 3.9% respektivisht) nuk është e mjaftueshme për të përmirësuar gjendjen sociale të vendit. Megjithëse këto shifra mund të duken optimiste në pamje të parë, në realitet ato nuk garantojnë krijimin e vendeve të reja pune, rritjen e pagave ose ndalimin e emigrimit të të rinjve jashtë vendit.

Papunësia dhe emigrimi: Dy problemet kryesore të Kosovës

Një nga problemet më të mëdha që po e dobëson ekonominë kosovare është papunësia e lartë, e cila sipas të dhënave zyrtare arrin në rreth 25%. Por edhe pse ka shumë njerëz të papunë, sistemi ekonomik nuk arrin të krijojë vende pune cilësore që të plotësojnë kërkesat e tregut. Kjo çon në një paradoks të rëndë: mungesa e fuqisë punëtore në disa sektorë ndërsa në të njëjtën kohë një pjesë e madhe e popullsisë nuk gjetën punë ose kanë emigruar jashtë vendit.

Sipas Aleancës Kosovare të Bizneseve, emigrimi masiv i të rinjve dhe përjashtimi i grave nga tregu i punës janë faktorë kyç që po e dobësojnë ekonominë kosovare. Struktura aktuale ekonomike mbështetet kryesisht në konsum dhe remitanca, duke e bërë atë shumë të brishtë dhe pa bazë prodhuese të fortë.

Sistemi arsimor dhe tregu i punës: Një çift i dështuar

Raporti i Bankës Botërore thekson se problemi nuk është mungesa e njerëzve, por mungesa e politikave serioze ekonomike dhe një sistem arsimor që nuk i përgatit studentët për kërkesat e tregut të punës. Çdo vit, mijëra të rinj diplomojnë në Kosovë, por shumë prej tyre nuk gjejnë punë në profesionin e tyre ose emigrojnë menjëherë pas diplomimit.

Në këtë kontekst, AKB ka kërkuar ndërhyrje urgjente nga institucione, duke theksuar nevojën për:

• Reforma strukturore në sistemin arsimor për të përmirësuar aftësitë e punëtorëve;
• Krijimin e vendeve të reja pune në sektorët me potencial, si industria dhe teknologjia;
• Ndërhyrje për të rritur pjesëmarrjen e grave dhe të rinjve në ekonomi;
• Masa konkrete për ndalimin e emigrimit dhe rritjen e mbështetjes për bizneset lokale;
• Përmirësimin e kushteve të punës dhe rritjen e pagave në nivel konkurrues.

Banka Botërore: Kosova duhet të ndryshojë modelin ekonomik

Raporti i Bankës Botërore për Ballkanin Perëndimor paraqet një alarm të qartë për të gjithë rajonin, por veçanërisht për Kosovën. Edhe pse ekonomitë e vendeve fqinje po rriten, rritja është shumë më ngadalë sesa nevoja e popullsisë dhe shumë më poshtë potencialit real që ekziston.

Sipas këtij raporti, faktorët që po ndikojnë negativisht në ekonomi janë:

• Pasiguritë globale dhe konflikti në Lindjen e Mesme;
• Inflacioni i vazhdueshëm dhe dobësimi i kërkesës së jashtme;
• Mungesa e investimeve të qëndrueshme në sektorët prodhues;
• Një treg i punës i papërgatitur për të përballuar sfidat e reja.

Një nga rekomandimet kryesore të Bankës Botërore është që Kosova të ndryshojë modelin e saj ekonomik, duke u fokusuar në krijimin e vendeve të punës cilësore, përmirësimin e kushteve të punës dhe lehtësimin e pjesëmarrjes së grave dhe të rinjve në ekonomi. Në këtë mënyrë, vendi mund të reduktojë varësinë nga konsumi dhe remitancat, duke ndërtuar një ekonomi më të qëndrueshme dhe konkurruese.

Çfarë duhet të bëjnë institucione dhe bizneset?

Sipas ekspertëve, Kosova ka potencial të madh për zhvillim, por ky potencial nuk shfrytëzohet për shkak të mungesës së politika të qëndrueshme dhe një plani të mirëfilltë ekonomik. Aleanca Kosovare e Bizneseve ka bërë thirrje për një reagim të shpejtë nga institucione, duke theksuar se pa reforma të thella, Kosova do të vazhdojë të humbasë njerëz, konkurrueshmëri dhe perspektivë ekonomike.

Ndër masat konkrete që duhen marrë janë:

• Një reformë të thellë në sistemin arsimor, duke e lidhur atë me kërkesat e tregut të punës;
• Krijimi i inkurajimeve për bizneset lokale, veçanërisht në sektorët e teknologjisë, bujqësisë dhe energjisë së rinovueshme;
• Ndërhyrje për të përmirësuar kushte të punës dhe rritur pagat në nivel konkurrues;
• Zhvillimi i politikave sociale që të mbështesin familjet dhe të ndalojnë emigrimin;
• Investime në infrastrukturë dhe inovacion për të rritur konkurrencën e vendit.

Perspektiva e të rinjve dhe grave: Një sfidë e madhe për Kosovën

Një nga problemet më të mëdha që po e ndikojnë negativisht në ekonomi është emigrimi i të rinjve dhe përjashtimi i grave nga tregu i punës. Sipas të dhënave, rreth 70% e të rinjve në Kosovë janë të papunë ose kanë emigruar jashtë vendit. Kjo gjendje nuk vetëm që dobëson potencialin ekonomik të vendit, por gjithashtu krijon një barrë të madhe sociale për familjet që mbeten pas.

Gratë gjithashtu përballen me shumë pengesa në tregun e punës, duke përfshirë diskriminimin, mungesën e mundësive për trajnime dhe kushte të punës të papërshtatshme. Për të përmirësuar këtë situatë, institucione duhet të zhvillojnë politika aktive që të inkurajojnë pjesëmarrjen e grave në ekonomi, duke ofruar trajnime profesionale dhe mbështetje financiare për bizneset e tyre.

Përfundim: Koha për veprim është tani

Raporti i Bankës Botërore dhe reagimi i Aleancës Kosovare të Bizneseve paraqesin një sinjal të qartë: Kosova nuk mund të vazhdojë me të njëjtën model ekonomik. Pa reforma të thella, pa investime në arsim dhe pa krijimin e vendeve të reja pune, vendi do të vazhdojë të përballet me emigrim masiv, papunësi të lartë dhe një ekonomi të dobët.

Është koha që institucione, bizneset dhe shoqëria civile të bashkohen për të gjetur zgjidhje të qëndrueshme. Vetëm në këtë mënyrë Kosova mund të shpresojë në një të ardhme më të mirë, me një ekonomi të fuqishme, një treg të punës të qëndrueshëm dhe një popullsi të kënaqur dhe të angazhuar në zhvillimin e vendit.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.