Liria e shtypit në botë në nivel të ulët historik: Raporti alarmues i RSF

Liria e shtypit në botë në nivel të ulët historik sipas RSF

Për herë të parë në 25 vjet, liria e shtypit në botë ka arritur nivelin më të ulët, duke u renditur në kategoritë “të vështira” ose “shumë serioze” në mbi gjysmën e vendeve të botës. Organizata Reporterë pa Kufij (RSF) ka nxjerrë këtë alarm në raportin e saj vjetor, duke theksuar se presioni ekonomik dhe përqendrimi i pronësisë janë faktorë kyç që kanë dobësuar median.

Trendet globale: Rënie e thellë në lirinë e medias

Indeksi Botëror i Lirisë së Shtypit, i cili mat 180 vende dhe territore, ka treguar një rënie të vazhdueshme gjatë dekadave të fundit. Sipas të dhënave të RSF:

• Përqindja e popullsisë që jeton në vende me liri të mirë të shtypit ka rënë nga 20% në më pak se 1%.
• Vetëm shtatë vende në Evropën Veriore janë renditur si “të mira”, me Norvegjinë në krye të listës.
• Franca renditet e 25-ta me një vlerësim “të kënaqshëm”, ndërsa SHBA-ja ka rënë në vendin e 64-t me një vlerësim “problematik”.

Shtetet e Bashkuara: Sulmet ndaj shtypit janë bërë “sistematike”

RSF ka theksuar se sulmet e ish-Presidentit amerikan Donald Trump kundër shtypit kanë ndikuar negativisht në lirinë e medias. Ndër rastet e përmendura janë:

• Ndalimi dhe deportimi i gazetarit salvadorian Mario Guevara.
• Reduktimi drastik i fondeve për transmetimet ndërkombëtare të SHBA-së.

Rënie dramatike në vende të ndryshme

Raporti evidenton rënien e thellë të disa vendeve gjatë viteve të fundit:

• El Salvadori (i 143-ti) ka humbur 105 vende që nga viti 2014 për shkak të luftës kundër bandave kriminale.
• Gjeorgjia (e 135-ta) ka rënë 75 vende që nga viti 2020 për shkak të represionit të rritur.
• Nigeri ka pësuar rënien më të ndjeshme këtë vit, duke humbur 37 vende për shkak të përkeqësimit të lirisë së shtypit në rajonin e Sahelit.
• Arabia Saudite (e 176-ta) renditet në fund të listës së së bashku me Rusinë, Iranin dhe Kinën.
• Eritrea mban vendin e fundit, të 180-tin.

Përparime të pjesshme në disa vende

Ndërsa shumë vende kanë pësuar rënie, disa kanë treguar përmirësim. Për shembull:

• Siria (e 141-ta) ka ngjitur me 36 vende pas rënies së regjimit të Bashar al-Assad.

Kriza e thellë e lirisë së shtypit: Perspektiva e RSF

RSF ka deklaruar se “në 25 vjet, rezultati mesatar për të gjitha vendet e studiuara nuk ka qenë kurrë kaq i ulët”. Raporti thekson se në 160 nga 180 vende, stabiliteti financiar i mediave arrihet “me vështirësi” ose “aspak”, ndërsa në gati një të tretën e vendeve mediat janë detyruar të mbyllen.

Përse po rënë standardet e lirisë së shtypit?

Sipas RSF, faktorët kryesorë që kontribuojnë në këtë rënie janë:

• Përqendrimi i pronësisë: Media janë nën kontrollin e pakëz individësh ose kompanive, duke kufizuar diversitetin e zërave.
• Presioni nga reklamuesit: Mbështetja financiare e mediave varet shumë nga reklamuesit, të cilët mund të ushtrojnë presion për përmbajtje të favorshme.
• Ndihma publike e kufizuar: Në shumë vende, ndihma publike për median është e pamjaftueshme ose shpërndahet në mënyrë të errët.
• Sulmet ndaj gazetarëve: Gazetarët janë në rrezik të vazhdueshëm nga sulmet fizike, arrestimet dhe censurimi.

Çfarë mund të bëhet për të përmirësuar situatën?

RSF sugjeron disa hapa që mund të ndihmojnë në përmirësimin e lirisë së shtypit:

• Transparenca në pronësinë e mediave: Duhet të zbulohet se kush kontrollon mediat dhe si financohen.
• Mbrojtja e gazetarëve: Duhet të sigurohet mbrojtja ligjore dhe fizike për gazetarët që raportojnë në zona të rrezikshme.
• Ndihma publike e qëndrueshme: Qeveritë duhet të sigurojnë ndihmë financiare të qëndrueshme për median, duke garantuar pavarësinë editoriale.
• Lufta kundër dezinformimit: Duhet të promovohen standardet e gazetarisë së besueshme dhe të luftohen lajmet e rreme.

Perspektiva për të ardhmen

Në një botë ku liria e shtypit po përballet me sfida të mëdha, raporti i RSF shërben si një paralajmërim serioz. Pa veprime të menjëhershme, rreziku për humbjen e lirisë së shtypit do të vazhdojë të rritet, duke pasur pasoja të thella për demokracinë dhe të drejtat e njeriut në mbarë botën.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.