Kush fiton nga lufta në Iran? Analizë e fituesve dhe humbësve globalë

May 10, 2026 - 00:09
Kush fiton nga lufta në Iran? Analizë e fituesve dhe humbësve globalë

Lufta në Iran: Një analizë e fituesve dhe humbësve në nivel global

Çdo konflikt i armatosur ka pasoja të thella jo vetëm në fushën politike ose humanitare, por edhe në atë ekonomike. Lufta në Iran nuk është një përjashtim. Përveç viktimave njerëzore dhe destabilizimit të rajonit, konflikti ka krijuar një bilanc të dyfishtë për shtetet dhe kompanitë në mbarë botën. Një studim i Derasat, i sponsorizuar nga qeveria e Bahreinit, ka identifikuar pesë "fituesit" kryesorë dhe pesë "humbësit" kryesorë të këtij konflikti. Raporti, i cili përditësohet vazhdimisht, ofron një pamje të hollësishme të ndryshimeve në tregjet globale.

Sipas Abdullah Alabbassi, drejtues i Derasat, ky bilanc ndahet në dy kategori: të ardhurat shtesë që shtetet kanë arritur të grumbullojnë dhe kostot e reja që janë detyruar të paguajnë për të zëvendësuar furnizimet e munguara. Të dhënat janë të rëndësishme për të kuptuar se si lufta ka ndryshuar dinamikën e tregut global.

Fituesit kryesorë të luftës në Iran

Në krye të listës së fituesve qëndron Rusia, e cila ka arritur të grumbullojë 5,2 miliardë dollarë në të ardhura shtesë. Kjo është rezultat i lehtësimit të sanksioneve të vendosura nga ish-presidenti amerikan Donald Trump dhe rritjes së kërkesës për naftë nga India, e cila ka rritur importin e saj me 50%.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë një tjetër fitues i madh, me të ardhura shtesë prej 4,5 miliardë dollarësh. Rënia e furnizimeve arabe ka nxitur rritjen e prodhimit të gazit shale, duke e bërë këtë lëndë të parë një alternativë tërheqëse. Në të njëjtën kohë, Norvegjia dhe Kanada kanë përfituar nga rritja e kërkesës për gaz dhe naftë, duke grumbulluar respektivisht 1,8 miliardë dollarë dhe 1,2 miliardë dollarë.

Një rast interesant është ai i Indonezisë, e cila ka arritur të grumbullojë 800 milionë dollarë nga eksporti i qymyrit. Në Azinë Juglindore, qymyri ka pësuar një ringjallje si lëndë e parë e kërkuar, duke zëvendësuar pjesërisht naftën.

Humbësit kryesorë të luftës në Iran

Nga ana tjetër, disa shtete janë detyruar të paguajnë një "faturë" të lartë për luftën në Iran. Kina është në krye të listës së humbësve, me një kosto shtesë prej 16,8 miliardë dollarësh. Kjo është rezultat i zëvendësimit të 40-45% të naftës dhe 13,9% të çelikut që ajo importonte nga Gjiri Persik, të cilët tani janë më të shtrenjtë.

Japonia ka paguar një faturë prej 7,7 miliardë dollarësh, ndërsa India ka pësuar një goditje të dyfishtë: mungesa e naftës dhe plehrave kimike ka sjellë një kosto shtesë prej 6,7 miliardë dollarësh. Koreja e Jugut ka shpenzuar 5,4 miliardë dollarë për të gjetur furnizime alternative të naftës dhe heliumit.

Edhe Eurozona nuk ka dalë e padëmtuar. Që nga fillimi i luftës, ajo ka shpenzuar 4,2 miliardë dollarë më shumë për të kompensuar mungesën e furnizimeve me gaz nga Katar.

Strategjitë e mbijetesës: Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe

Nuk të gjitha monarkitë e Gjirit janë dëmtuar nga lufta. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë gjetur rrugë alternative për të shmangur ngushticat e rrezikshme si Ngushtica e Hormuzit. Sauditët kanë rritur kapacitetin e tubacionit East-West në 7 milionë fuçi në ditë, duke dërguar naftën në portet e Detit të Kuq.

Siç thekson Eleonora Ardemagni, eksperte e Lindjes së Mesme dhe studiuese për Ispi, kjo emergjencë ka shtyrë Arabinë Saudite të rifillojë dialogun me grupin Houthi për të garantuar lundrim të sigurt në Ngushticën Bab el Mandeb. Për më tepër, ajo ka detyruar vendet e Gjirit të bashkëpunojnë, pavarësisht rivaliteteve të tyre.

Bilanci i kompanive: Energjia, bankat dhe mbrojtja

Lufta në Iran ka ndikuar gjithashtu në bilancet e kompanive në mbarë botën. Sektori që ka përfituar më shumë është ai i energjisë, ku multinacionalet evropiane janë në krye të listës.

Sipas një investigimi të BBC-s, kompania BP (British Petroleum) ka dyfishuar fitimet e saj në tremujorin e parë të vitit 2026, duke arritur në 3,2 miliardë dollarë. Edhe Shell dhe TotalEnergies kanë shënuar performanca të jashtëzakonshme, me fitime respektivisht prej 6,92 miliardë dollarësh dhe 5,4 miliardë dollarësh.

Nga ana tjetër, kompanitë amerikane si ExxonMobil dhe Chevron nuk kanë arritur të përmirësojnë rentabilitetin krahasuar me vitin e kaluar, por analistët parashikojnë një rritje të fitimeve gjatë vitit.

Në Itali, Eni ka paraqitur një raport tremujor me një fitim operacional prej 3,54 miliardë eurosh dhe një rritje prej 9% të prodhimit. Kompanitë e specializuara në energjinë e rinovueshme, si Vestas (Danimarkë) dhe Orsted (energjia e erës), kanë treguar gjithashtu rritje të konsiderueshme.

Paqëndrueshmëria në tregjet financiare ka nxitur gjithashtu një rritje të fitimeve për bankat, veçanërisht për "big six" amerikane: J.P. Morgan, Bank of America, Morgan Stanley, Citigroup, Goldman Sachs dhe Wells Fargo. Së bashku, këto gjashtë institucione kanë realizuar fitime prej 47,7 miliardë dollarësh.

Sektori i mbrojtjes është një tjetër fitues i luftës në Iran. Pas sulmit rus ndaj Ukrainës, kërkesa globale për armatim ka rritur, duke përfshirë raketat dhe dronët. Kompanitë amerikane si Lockheed Martin, Boeing dhe Northrop Grumman kanë marrë porosi rekord në tremujorin e parë. Në Itali, Leonardo ka arritur një rritje prej 6,9% të të ardhurave dhe 33,2% të rezultatit operacional, me porosi që kanë arritur në 9 miliardë euro.

Me pak fjalë:

  • Lufta në Iran ka krijuar një bilanc të dyfishtë për shtetet dhe kompanitë në mbarë botën.
  • Fituesit kryesorë janë Rusia, SHBA, Norvegjia, Kanada dhe Indonezia, të cilët kanë grumbulluar të ardhura shtesë nga rritja e kërkesës për energji.
  • Humbësit kryesorë janë Kina, Japonia, India, Koreja e Jugut dhe Eurozona, të cilët kanë paguar një "faturë" të lartë për zëvendësimin e furnizimeve të munguara.
  • Kompanitë e energjisë, bankat dhe sektorët e mbrojtjes janë ndër fituesit kryesorë të këtij konflikti.
  • Lufta ka detyruar shtetet e Gjirit të gjejnë rrugë alternative për të shmangur ngushticat e rrezikshme.
  • Eleonora Ardemagni - Eksperte e Lindjes së Mesme dhe studiuese për Ispi
  • Abdullah Alabbassi - Drejtues i Derasat


Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.