Gënjeshtra dhe stresi: pse truri ynë bëhet i ndjeshëm ndaj mashtrimeve
Gënjeshtra dhe stresi: pse truri ynë bëhet i ndjeshëm ndaj mashtrimeve
Njerëzit kanë thënë për shekuj se gënjeshtra i ka këmbët e shkurtra, por kur ndodhim përballë një situate që na shtyn drejt një vendimi të menjëhershëm, si një telefonatë që na paralajmëron për një gjobë urgjente, reagimi ynë nuk është gjithmonë i logjikshëm. Sipas neuroshkencës, ky fenomen njihet si rrëmbim neurologjik, një proces gjatë të cilit stresi ndikon në aftësinë tonë për të dalluar të vërtetën nga gënjeshtra.
Kur ndodhim në situata të tilla, truri ynë përjeton një rritje të nivelit të kortizolit, një hormon i cili lidhet me stresin. Studime të ndryshme, si ajo e Dickerson & Kemeny (2004), kanë treguar se situatat që na vënë nën presion të kohës ose të kontrollit shkaktojnë një rritje të kortizolit, duke bërë që gjykimi ynë të bëhet i turbullt. Kjo nuk është një dobësi e karakterit, por një përgjigje biologjike e parashikueshme ndaj stresit të menjëhershëm.
Në këto momente, truri ynë kërkon një aleat për të ulur ankthin, duke bërë që ne të besojmë edhe gjërat më të pabesueshme. Një studim i Spreng et al. (2016) tregon se stresi zbeh aftësinë tonë për të dalluar mashtrimet sociale, duke na bërë më të ndjeshëm ndaj manipulimeve. Kjo nuk është një dështim i logjikës, por një mekanizëm mbrojtës i trurit, i cili, nën presion, preferon të mbështetet në instinkt sesa në analizë të detajuar.
Ndërkohë, një studim i Von Dawans et al. (2012) shpjegon se në situata stresi, njerëzit kanë tendencë të ndjekin strategjinë tend-and-befriend, duke u drejtuar drejt marrëdhënieve sociale për siguri. Kjo është arsyeja pse, nën presion, ne mund të besojmë më lehtë te dikush që na ofron një zgjidhje të shpejtë, edhe nëse ajo është e rreme.
Për të mbrojtur veten nga mashtrimet, ekspertët rekomandojnë që, kur ndihen stres ose presion, të marrësh një pauzë të vogël për të qetësuar trurin. Fatjona R. Lubonja, Ed.D në Edukim, Neuroshkencë dhe Shëndet, sugjeron që të marrësh së paku dy minuta për të lejuar që kortizoli të normalizohet. Në këtë kohë, mund të aktivizosh shqisat duke u përqëndruar në detaje të vogla, si numërimi i objekteve me ngjyrë të kaltër në dhomë ose prekja e diçkaje të ftohtë. Këto veprime ndihmojnë në riorientimin e vëmendjes dhe në kthimin e gjykimit në një nivel më logjik.
Sipas Taylor (2008, 2021), truri ynë ka nevojë për kohë për të kaluar nga procesimi instinktiv në atë logjik. Duke marrë këtë kohë, ne i jepim mundësi sistemit tonë nervor të kthehet në një gjendje më të qartë, duke u mbrojtur kështu nga vendimet e gabuara nën ndikimin e stresit.
Me pak fjalë
Gënjeshtra bëhet më efektive kur ndodhemi nën stres, sepse kortizoli i turbullon gjykimin tonë. Duke marrë pak kohë për të qetësuar trurin, ne mund të shmangim vendimet e gabuara dhe të ruajmë qartësinë mendore.
Personat e përmendur
- Fatjona R. Lubonja - Ed.D (Edukim, Neuroshkencë & Shëndet)
- Dickerson & Kemeny - Studim mbi kortizolin dhe stresin
- Spreng et al. - Kërkime mbi mashtrimet sociale
- Von Dawans et al. - Studim mbi strategjinë "tend-and-befriend"
- Taylor J. B. - Autore dhe studiuese në neuroshkencë
Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
