Gënjeshtra dhe stresi: pse truri ynë bëhet i ndjeshëm ndaj mashtrimeve

Gënjeshtra dhe stresi: pse truri ynë bëhet i ndjeshëm ndaj mashtrimeve

Njerëzit kanë thënë për shekuj se gënjeshtra i ka këmbët e shkurtra, por kur ndodhim përballë një situate që na shtyn drejt një vendimi të menjëhershëm, si një telefonatë që na paralajmëron për një gjobë urgjente, reagimi ynë nuk është gjithmonë i arsyeshëm. Sipas neuroshkencës, ky fenomen njihet si rrëmbim neurologjik, një proces gjatë të cilit stresi i tejzgjuar ndikon negativisht në aftësinë tonë për të dalluar të vërtetën nga gënjeshtra.

Stresi i papritur rrit nivelin e kortizolit, hormonit të stresit, i cili pengon trurin tonë të funksionojë në mënyrë logjike. Fatjona R. Lubonja, Ed.D në Edukim, Neuroshkencë dhe Shëndet, shpjegon se situatat që na vënë nën presion të kohës shkaktojnë një rritje të kortizolit, duke bërë që gjykimi ynë të bëhet i turbullt. Kjo nuk është një dobësi e karakterit, por një reagim biologjik i parashikueshëm ndaj stresit të tepërt (Dickerson & Kemeny, 2004).

Në gjendje stresi, truri ynë kërkon një aleat për të ulur ankthin, duke bërë që ne të besojmë edhe gjërat më të pabesueshme. Studimet tregojnë se stresi i tepërt zbeh aftësinë tonë për të dalluar mashtrimin social, ndërsa ne bëhemi shumë të ndjeshëm ndaj kërcënimeve fizike (Spreng et al., 2016). Kjo është arsyeja pse manipuluesit shpesh arrijnë të çaktivizojnë sistemin tonë të alarmit duke na nxitur në vendime të nxituara.

Sipas Fatjona R. Lubonja, duke kuptuar këtë mekanizëm, ne mund të mësojmë të ndalojmë, të marrim frymë dhe t’i japim kohë trurit tonë logjik që të kthehet në punë. Kur ndjeni se dikush po ju nxiton ose po ju shton ankthin, kujtoni se mendja e turbullt nuk sheh qartë. Duke marrë pak kohë për t’u qetësuar, ju lejoni që mjegulla e kortizolit të largohet dhe t’i ktheheni qartësisë (Akinola & Mendes, 2012).

Për të “rindizur” trurin tuaj logjik, mund të përdorni disa strategji të thjeshta. Kur ndjeni stres apo panik, mos merrni asnjë vendim të menjëhershëm. Trurit i duhen të paktën një minutë e gjysmë për të normalizuar nivelin e kortizolit (Taylor, 2008; 2023). Thjesht thoni: “Më duhen dy minuta kohë”, dhe largohuni nga biseda. Gjithashtu, aktivizoni shqisat duke u përqëndruar te ambienti rreth jush, për shembull, numëroni pesë objekte me ngjyrë të kaltër në dhomë ose prekni diçka të ftohtë. Kjo ndihmon në riorientimin e vëmendjes dhe në dallimin e dyshimeve.

Me pak fjalë

Stresi i tepërt bën që truri ynë të bëhet i ndjeshëm ndaj gënjeshtrave, duke ulur aftësinë për të dalluar të vërtetën. Duke marrë kohë për t’u qetësuar dhe duke përdorur strategji të thjeshta, mund të kthejmë gjykimin tonë në një nivel logjik dhe të shmangim vendimet e nxituara.

Personat e përmendur

• Fatjona R. Lubonja - Studiuese dhe autore në fushën e neuroshkencës dhe edukimit

Referencat përdorur në këtë artikull janë të bazuar në studime të ndryshme akademike në fushën e neuroshkencës dhe psikologjisë, duke përfshirë:

• Dickerson, S. S., & Kemeny, M. E. (2004). Acute stressors and cortisol responses.
• Akinola, M., & Mendes, W. B. (2012). The Stress-Induced Deliberation-to-Intuition (SIDI) Model.
• Spreng, R. N., et al. (2016). Cognitive, Social, and Neural Determinants of Financial Exploitation Risk.
• Taylor, J. B. (2008; 2023). My Stroke of Insight & Whole Brain Living.

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.