Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Jun 4, 2026 - 01:03
Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Nga Aurenc Bebja, Francë – 21 shkurt 2026

Në vitin 1929, revista britanike The Sphere botoi një reportazh të rrallë të historianit gjerman Franz H. Babinger për vizitën e tij tek komuniteti bektashi në Krujë, Shqipëri. Ky dokument historik, i cili u përkthye dhe u publikua në blogun Dars (Klos), Mat – Albania, ofron një pasqyrë të rrallë të një komuniteti fetar të pazakontë për atë kohë.

Një komunitet i pazakontë në Shqipëri

Në reportazhin e tij, Franz Babinger përshkruan një komunitet bektashi që praktikon rituale të ndryshme nga ato evropiane, duke u përqendruar në një trashëgimi fetare që ka origjinën nga Azia. Ai thekson se kjo komunitet paraqet një pararojë të islamit në Evropë, duke u dalluar për ritualet e tyre unike dhe strukturën e tyre organizative.

Gjatë udhëtimit të tij nga Cetinja deri në Janinë, Babinger kaloi nëpër Tiranë, ku kreu formalitetet administrative para se të nisej për në Krujë. Distanca prej rreth 35 kilometrash midis dy qyteteve ishte e kalueshme në një ditë, megjithëse rruga ishte dëmtuar nga kalimi i kamionëve italianë gjatë Luftës së Parë Botërore. Gjatë rrugës, ai vuri re gjurmët e një hekurudhe të ngushtë të ndërtuar nga austriakët, e cila kishte mbetur jashtë funksionimit për vite me radhë.

Arritja në Krujë dhe takimi me dervishët

Duke mbërritur në Krujë, Babinger u ndesh me një qytet të ndërthurur me histori dhe tradita. Kështjella e Skënderbeut, e njohur edhe si Akçehisar ose "Kështjella e Bardhë", dominonte peizazhin, duke simbolizuar rezistencën kundër sundimit osman. Në afërsi të qytetit, ai zbuloi manastirin bektashi të Fushë-Krujës, një kompleks i ndërtuar me gëlqere, i rrethuar nga një mur i lartë dhe i fshehur mes pemëve.

Brenda kompleksit, Babinger u prit nga një dervish me kapelën karakteristike cilindrike të bardhë, me dymbëdhjetë faqe, një simbol i dallueshëm i bektashinjve. Pas një pritjeje të ngrohtë, ai u takua me Baba Mehmetin, udhëheqësin e teqesë, i cili ishte i veshur me petkun tradicional të bardhë dhe kapelën me mbështjellës të gjelbër. Baba Mehmeti ishte një figurë me njohuri të thella dhe një mendim të pavarur, i cili e priti historianin me interes të madh.

Gjatë bisedës, Babinger theksoi se Baba Mehmeti kishte njohuri të konsiderueshme për urdhrin bektashi dhe themeluesin e tij, Haxhi Bektash Veliun. Ai gjithashtu përmendi shenjtorin më të madh të Krujës, Sari Salltëk Dedën, duke nxitur një reagim entuziast nga Baba Mehmeti, i cili e lavdëroi atë me fjalë të zgjedhura.

Trashëgimia fetare e Krujës

Kompleksi i teqesë përfshinte gjithashtu tyrbet e shenjtorëve të rëndësishëm, si Baba Aliu, i cili vdiq në vitin 1562, dhe Jelaleddin Ibrahim Shemimi, një poet dhe shenjtor i nderuar. Baba Haxhi Hyseni, një tjetër figurë e rëndësishme, kishte vdekur në vitin 1890, ndërsa udhëheqësi aktual i teqesë kishte marrë detyrën vetëm shtatë vjet më parë.

Një nga elementet më të rëndësishme të teqesë ishte tyrbja e Bali Sulltanit, ku bëheshin betime solemne. Baba Haxhi Hamzaj, një shenjtor i hershëm i bektashinjve, ishte gjithashtu i lidhur me këtë periudhë historike. Gjatë sundimit osman, Kruja ishte një qendër e rëndësishme strategjike, e njohur për mbrojtjen e saj heroike kundër ushtrive osmane gjatë sundimit të Gjergj Kastriotit – Skënderbeut.

Pasi vizitoi teqenë, Babinger u nis për të eksploruar qytetin e Krujës. Ai vuri re se numri i xhamive ishte i vogël, pasi pothuajse 75% e popullsisë së qytetit i përkiste komunitetit bektashi, i cili nuk ndërtonte xhami për ritualet e tyre. Në vend të kësaj, tyrbetë e tyre ishin të shumta dhe të shquara, duke i dhënë qytetit një pamje të veçantë fetare.

Kështjella e Krujës, dikur një fortesë e fuqishme, tani paraqiste një pamje të degraduar. Megjithë dëmtimet e pësuara gjatë shekujve, muret e saj mbetën të qëndrueshme, duke simbolizuar rezistencën e kaluar të qytetit.

Me pak fjalë

Reportazhi i Franz Babinger nga viti 1929 ofron një pasqyrë të rrallë të komunitetit bektashi në Krujë, duke theksuar trashëgiminë e tyre fetare dhe historinë e tyre të gjatë në Shqipëri. Vizita e tij në teqenë e Krujës dhe takimet me udhëheqësit lokalë, si Baba Mehmeti, janë dëshmi të një kulture të pazakontë për atë kohë.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.