Kryebashkiaku i New Yorkut kërkon kthimin e diamantit Koh-i-Noor nga Mbreti Charles

Në një lëvizje që ka nisur debate të gjera ndërkombëtare, Zohran Mamdani, kryebashkiaku i New York City, ka ngritur zërin për kthimin e diamantit Koh-i-Noor në Indi. Guri i famshëm, i cili është në pronësi të Kurorës Britanike që nga shekulli XIX, ka një histori të errët koloniale që shumë e konsiderojnë si simbol të shfrytëzimit dhe sundimit të huaj.

Një simbol i historisë koloniale që kërkon drejtësi

Diamanti Koh-i-Noor (që në persisht do të thotë "Drita e Ditës") është një nga gurët më të famshëm në botë, me një histori që shtrihet për më shumë se 500 vjet. Origjina e tij lidhet me Perandorinë Mogule në Indi, ku u gjet në shekullin e XVI. Gjatë shekujve, ai kaloi në duart e sunduesve të ndryshëm, duke u bërë pjesë e thesareve mbretërore të Indisë.

Sidoqoftë, historia e tij mori një kthesë tragjike në vitin 1849, kur Britania e Madhe e mori atë si pjesë të plaçkës së luftës gjatë sundimit kolonial në Indi. Që atëherë, diamanti është pjesë e Kurorës Britanike dhe ekspozohet në Kullën e Londrës, duke u bërë një simbol i trashëgimisë koloniale që shumë vende, duke përfshirë edhe Indinë, e konsiderojnë si të paligjshme.

Zohran Mamdani: Një zë i ri në kërkesën për kthim

Gjatë një konference për shtyp në New York City, Zohran Mamdani, një figurë e njohur në politikën amerikane dhe ish-kandidat për Kongresin e SHBA-së, ka deklaruar se do të inkurajonte Mbretin Charles III të kthejë diamantin në Indi. Mamdani, i cili ka origjinë indiane, ka theksuar se kthimi i këtij simboli do të ishte një hap i rëndësishëm drejt drejtësisë historike dhe njohjes së padrejtësive të kaluara.

“Diamanti Koh-i-Noor nuk është thjesht një gur i çmuar; ai është një simbol i shfrytëzimit koloniale që ka lënë gjurmë të thella në shumë kombe,” ka thënë Mamdani. “Kthimi i tij do të ishte një akt simbolik i rëndësishëm për të drejtën e Indisë dhe të gjithë atyre që kanë vuajtur nën sundimin kolonial.”

Reagimet ndërkombëtare: Mbështetje dhe kritika

Deklarata e Mamdanit ka nxitur një sërë reagimesh, duke filluar nga mbështetja e plotë nga komuniteti indian deri te kritikat nga disa historianë dhe politikanë britanikë. Ndërkohë, qeveria indiane ka shprehur interesimin për kthimin e diamantit, duke e cilësuar atë si një simbol të trashëgimisë së tyre kulturore që duhet të kthehet në vendlindje.

• Mbështetësit e kthimit: Argumentojnë se diamanti u mor me forcë dhe se kthimi i tij do të ishte një akt i drejtësisë. Shumë indianë e shohin këtë si një simbol të rivendosjes së nderit kombëtar.
• Kritikët: Disa historianë dhe politikanë britanikë kanë thënë se diamanti është pjesë e trashëgimisë së Kurorës Britanike dhe se transferimi i tij mund të vendosë një precedent të rrezikshëm për kthimin e artefatëve të tjera.

Historia e diamantit Koh-i-Noor: Nga Indi në Britani

Për të kuptuar rëndësinë e kërkesës së Mamdanit, duhet të kthehemi në historinë e këtij diamanti:

1. Origjina në Perandorinë Mogule (shek. XVI–XVIII)

Diamanti Koh-i-Noor u gjet në minierat e Golconda (në Indinë e sotme) dhe u bë pjesë e thesareve të Perandorisë Mogule. Ai kaloi në duart e sunduesve të ndryshëm, duke u bërë pjesë e kurorës së perandorëve si Shah Jahan (i famshëm për ndërtimin e Taj Mahalit) dhe Nadir Shah, i cili e vodhi gjatë një sulmi në Indi në vitin 1739.

2. Përvetësimi nga Britania (shek. XIX)

Pas Luftës së Parë Anglo-Sikhe në vitin 1849, britanikët e morën kontrollin e Pendxhabit (një rajon në Indinë e sotme) dhe e detyruan mbretin e fundit Sikh, Duleep Singh, të nënshkruante një dokument që i transferonte të gjitha pasuritë e tij, duke përfshirë edhe Koh-i-Noor, në Kompagninë e Indisë Lindore. Më pas, diamanti u dërgua në Britani dhe u bë pjesë e Kurorës Britanike.

3. Koh-i-Noor në Britani: Një simbol i trashëgimisë koloniale

Që atëherë, diamanti është ekspozuar në Kullën e Londrës dhe ka qenë pjesë e kurorave të mbretërve dhe mbretëreshave britanikë, duke përfshirë Mbretëreshën Viktorinë dhe Mbretëreshën Elizabetën II. Sidoqoftë, shumë indianë e shohin këtë si një simbol të padrejtësisë koloniale dhe kërkojnë kthimin e tij.

Çfarë ndodh tani? Procesi i kthimit dhe sfidat e tij

Edhe pse kërkesa e Mamdanit ka nxitur debate të reja, procesi i kthimit të diamantit Koh-i-Noor nuk është i thjeshtë. Disa nga sfidat kryesore përfshijnë:

• Aspekti ligjor: Britania e ka Koh-i-Noor si pjesë të Kurorës, dhe transferimi i tij kërkon ndryshime ligjore të rënda.
• Vlerësimi i historisë: Disa historianë argumentojnë se diamanti nuk u mor me forcë, por u transferua si pjesë e një marrëveshjeje politike.
• Precedentët ndërkombëtarë: Një kthim i tillë mund të hapë rrugën për kërkesa të tjera për kthimin e artefatëve të marrë gjatë sundimit kolonial.

Sidoqoftë, mbështetësit e kthimit thonë se kjo nuk është vetëm një çështje ligjore, por edhe morale. “Nëse Britania e ka pranuar gjatë viteve se ka kryer padrejtësi kundër kombeve të tyre, atëherë kthimi i Koh-i-Noorit do të ishte një hap i rëndësishëm drejt pajtimit,” ka thënë një historian indian.

Përgjigja e Mbretit Charles III: A do të ndodh ndonjë ndryshim?

Deri më tani, Mbreti Charles III nuk ka dhënë një përgjigje të qartë në lidhje me kërkesën e Mamdanit. Sidoqoftë, gjatë viteve, ka pasur disa zëra në Britani që kanë kërkuar rishikimin e marrëdhënieve koloniale, duke përfshirë edhe kthimin e artefatëve.

Në vitin 2022, qeveria britanike njoftoi se do të kthejë më shumë se 70 artefakte në Nigeri, duke përfshirë edhe disa objekte të marrë gjatë sundimit kolonial. Kjo ka nisur debate se nëse Britania mund të bëjë kthime të tilla, pse nuk mund të bëjë edhe atë për Indinë dhe diamantin Koh-i-Noor.

Përfundim: Një simbol i drejtësisë apo një akt politik?

Kërkesa e Zohran Mamdanit ka nisur një debat të gjerë për atë që simbolizon diamanti Koh-i-Noor. Për shumë, ai është një simbol i padrejtësisë koloniale që duhet të kthehet. Për të tjerë, ai është një pjesë e trashëgimisë së Kurorës Britanike që nuk duhet të ndryshojë duart.

Një gjë është e qartë: historia e Koh-i-Noorit nuk do të harrohet kurrë. Ajo që mbetet të shihet është se a do të bëjë Britania një hap simbolik drejt drejtësisë historike, apo do të mbajë këtë simbol të errësirës koloniale edhe për shumë vite të tjera.

Burimi i lajmit: balkanweb.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.