Shqipëria në rënie: Liria e medias në rrezik sipas Raportit të Reporterëve pa Kufij

Në një zhvillim që ka alarmuar komunitetin ndërkombëtar dhe vendosur në qendër të vëmendjes publike, Shqipëria ka pësuar një rënie të theksuar në lirinë e medias, duke u renditur vetëm në vendin e 83-të në botë sipas Raportit të Reporterëve pa Kufij (RSF) për vitin 2024. Ky rezultat, i cili paraqet një rënie prej tre pozicioneve krahasuar me vitin e kaluar, është interpretuar nga shumë ekspertë dhe figura politike si një dëshmi e qartë e dobësimit të institucioneve demokratike dhe rritjes së presionit ndaj gazetarëve në vend.

Ina Zhupa: Një zëri i vetmuar kundër rënies së lirisë së medias

Ndër figurat që kanë reaguar me ashpërsi ndaj këtij zhvillimi është edhe deputetja e Partisë Demokratike, Ina Zhupa, e cila ka ngritur alarmin në rrjetet sociale duke theksuar se rënia e Shqipërisë në renditjen e RSF është një "dëshmi e qeverisjes që nuk pranon llogaridhënien". Në një postim të ndarë në platformën X (ish-Twitter), Zhupa ka shkruar: "Ky rezultat nuk është thjesht një numër në një raport, por një sinjal i rrezikshëm për të gjithë shoqërinë shqiptare. Kur liria e medias vuan, vuan gjithashtu dhe demokracia."

Çfarë thotë Raporti i Reporterëve pa Kufij për Shqipërinë?

Sipas analizës së RSF, Shqipëria ka pësuar një rënie të theksuar për shkak të presionit politik ndaj mediave, kontrollit të përmbajtjes nga palët e interesuara dhe mungesës së mbrojtjes efektive për gazetarët që janë në rrezik. Raporti thekson se, megjithëse kushtetuta shqiptare garanton lirinë e fjalës, në praktikë, gazetarët ballafaqohen me kërcënime, sulme fizike dhe presione ekonomike që i detyrojnë të censurojnë veten ose të braktisin profesionin.

• Rënia në renditje: Nga vendi i 80-të në 2023 në vendin e 83-të në 2024.
• Shtetet fqinje: Kosova (58), Mali i Zi (70), Maqedonia e Veriut (62).
• Shkaqet kryesore: Presioni politik, mungesa e transparencës në shpërndarjen e reklamave publike, sulmet ndaj gazetarëve.
• Reagimet ndërkombëtare: Organizata të tilla si Freedom House kanë shprehur shqetësimin për tendencën në rënie të Shqipërisë.

Një problem me rrënjë historike: Nga tranzicioni demokratik në rrezik

Shqipëria ka një histori të gjatë të luftës për lirinë e medias, duke filluar nga regjimi komunist i Enver Hoxhës, i cili kontrollonte plotësisht përmbajtjen mediatike. Pas rënies së komunizmit në vitin 1991, vendi ka përjetuar një periudhë të gjatë tranzicioni, gjatë së cilës media ka luajtur një rol kyç në demokratizimin e shoqërisë. Megjithatë, në vitet e fundit, janë evidentuar tendenca të reja të kontrollit të mediave nga grupet e interesit, duke e kthyer Shqipërinë në një vend ku liria e fjalës nuk është gjithmonë e garantuar.

Sipas ekspertëve, një nga problemet kryesore është koncentrimi i pronësisë së mediave në duart e pak personave të lidhur ngushtë me elitën politike. Kjo ka çuar në një mjedis ku gazetarët janë të detyruar të praktikojnë autocenzurë për të mos humbur punën ose për të mos përballur represalje.

Reagimet ndërkombëtare: A është Shqipëria duke u kthyer në një "model autoritar"?

Raporti i RSF ka nxitur reagime të ashpra nga komuniteti ndërkombëtar. Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Tiranë ka lëshuar një deklaratë duke theksuar se "liria e medias është një gur themeli i çdo demokracie të qëndrueshme". Ndërkaq, Bashkimi Evropian ka bërë thirrje për "përforcimin e institucioneve të pavarura" dhe "mbrojtjen e gazetarëve nga sulmet dhe kërcënimet".

Një nga zërat më të fuqishëm ka qenë ai i Reporterëve pa Kufij, të cilët kanë deklaruar se "Shqipëria duhet të veprojë menjëherë për të ndaluar këtë rënie të lirisë së medias, përndryshe rrezikon të humbasë të gjitha përfitimet e arritura gjatë tranzicionit demokratik".

Çfarë mund të bëhet për të përmirësuar situatën?

Sipas analistëve, përmirësimi i situatës kërkon një sërë reformash të thellë, duke përfshirë:

• Ndërhyrjen e institucioneve ndërkombëtare: Monitorimi i vazhdueshëm nga BE dhe organizata të tilla si Këshilli i Evropës.
• Reforma ligjore: Miratimi i ligjeve që garantojnë mbrojtjen e gazetarëve dhe transparencën në shpërndarjen e reklamave publike.
• Diversifikimi i pronësisë së mediave: Ndalimi i monopolizimit të mediave nga grupet e interesit.
• Mbështetja për gazetarët: Krijohet një mekanizëm efektiv për mbrojtjen e gazetarëve të kërcënuar.

Perspektiva e ardhshme: A ka shpresë për Shqipërinë?

Edhe pse situata tregon tendenca negative, ka edhe shenja të vogla të optimizmit. Aktivistët e medias kanë ngritur zërin duke kërkuar llogaridhënien, ndërsa disa gazetarë vazhdojnë të punojnë me integritet pavarësisht presioneve. Ina Zhupa ka bërë thirrje për një "front të gjerë demokratik" që të bashkohet kundër rënies së lirisë së medias, duke theksuar se "kjo nuk është luftë e një partie, por luftë për të gjithë shoqërinë".

Ndërkaq, ekspertët paralajmërojnë se pa veprime të menjëhershme, Shqipëria mund të përballet me pasoja të rënda, duke përfshirë edhe pezullimin e negociatave për anëtarësimin në BE, një proces që tashmë është në një fazë të vështirë.

Fakte të shpejta për lirinë e medias në Shqipëri

• Shqipëria renditet e 83-ta në botë në Indeksin e Lirisë së Medias 2024.
• Që nga viti 2015, vendi ka humbur 15 pozicione në këtë renditje.
• Mbi 60% e mediave në Shqipëri kontrollohen nga vetëm 4 individë të lidhur me elitën politike.
• Në vitin 2023, janë regjistruar 12 raste sulmesh ndaj gazetarëve, sipas organizatave të mbrojtjes së medias.
• BE ka lidhur përmirësimin e lirisë së medias me avancimin e negociatave për anëtarësimin.

Burimi i lajmit: balkanweb.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.