Irani mbijetoi falë gabimeve të Trump: Si lufta e dështoi ndryshimin e regjimit

Një nga luftërat më të diskutueshme të shekullit XXI ka sjellë një rezultat krejtësisht të papritur: regjimi i ajatollahëve në Iran nuk vetëm që mbijetoi, por u forca edhe më shumë, duke shndërruar një strategji të supozuar fitimtare në një dështim të plotë. Analizat e fundit tregojnë se vendimet e Donald Trump dhe ndikimi i Benjamin Netanyahu kanë qenë të gabuara, duke nxitur një ngurtësimin e udhëheqjes iraniane dhe duke e bërë atë edhe më të paparashikueshme.

Si u zhvillua "kurthi iranian" i Netanyahut dhe Trumpit

Sipas rrëfimeve gazetareske më të besueshme, Benjamin Netanyahu e ka bindur Donald Trump se një sulm i shpejtë kundër Iranit do të nxiste një revolucion popullor dhe do të çonte në rrëzimin e regjimit. Ky plan, i quajtur nga disa "kurthi iranian", bazohej në supozimin se protestat e dhjetorit 2024 - janar 2025, të cilat ishin më të mëdhatë që nga revolucioni i vitit 1979, do të intensifikohej nën presionin e bombardimeve dhe do të çonte në përmbysjen e ajatollahëve.

Por realiteti doli krejtësisht i kundërta. Protestat nuk u intensifikuan, regjimi nuk u rrëzua, dhe ajo që ndodhi ishte e kundërta: udhëheqja iraniane u ngurtësua, duke përdorur një mjet presioni që nuk kishte përdorur kurrë më parë – bllokimin e Ngushticës së Hormuzit, një rrugë kritike për furnizimin me naftë në nivel global.

Pse regjimi iranian mbijetoi: Analiza e Danny Citrinowicz

Danny Citrinowicz, ekspert në Institutin për Studime të Sigurisë Kombëtare, ka shpjeguar në një analizë të botuar në Foreign Affairs se lufta nuk vetëm që nuk e shpejtoi ndryshimin, por e ngadalësoi atë. Vdekja e udhëheqësit suprem Ali Khamenei gjatë bombardimeve të shkurtit 2025 ka ndërprerë procesin e evolucionit të Iranit, duke i dhënë regjimit mundësinë të konsolidohet.

Citrinowicz thekson se presioni i jashtëm për ndryshim të regjimit ka kontribuar në ruajtjen e tij. Kjo është një paradoks e rëndësishme: ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli synonin të dobësonin Iranin, rezultati ishte i kundërta – një udhëheqje më radikale, më e ngurtë dhe më e vendosur të mbajë kontrollin.

Elementet që e mbështesin këtë vlerësim

Situata para luftës ishte kritike për Iranin:

• Protestat e dhjetorit 2024 - janar 2025 ishin më të mëdhatë që nga revolucioni i 1979, duke treguar një pakënaqësi të thellë ndaj regjimit.
• Ekonomia ishte në gjendje të keqe: valuta lokale, riali, kishte humbur gjysmën e vlerës, ndërsa inflacioni arriti në 50%.
• Legjitimiteti i regjimit ishte në nivel të ulët: zgjedhjet parlamentare të vitit 2024 patën pjesëmarrje vetëm 40%, duke treguar një popullsi të lodhur nga korrupsioni dhe represioni.

Regjimi kishte filluar të bëjë lëshime simbolike, si pezullimi i ligjeve më të ashpra mbi shaminë dhe zgjedhja e një presidenti më të moderuar, Mahmoud Pezeshkian. Por këto ndryshime ishin shumë të vogla për të përmirësuar situatën.

Nga pragmatizmi në radikalizëm: Roli i Khamenei dhe udhëheqjes së re

Para vdekjes së tij, Ali Khamenei ishte një nga udhëheqësit më pragmatikë të Iranit. Ai kishte mbështetur marrëveshjen bërthamore me Barack Obama dhe kishte treguar kujdes në disa situata të rëndësishme. Megjithatë, pas vdekjes së tij, udhëheqja e re është më radikale dhe më e ngurtë, duke e bërë Iranin edhe më të paparashikueshëm.

Modeli i ndryshimit të shpejtë të regjimit, siç u pa në Venezuelë, dështoi në Iran. Garda Revolucionare Iraniane ka forcuar kontrollin e saj, ndërsa pushteti është bërë më kolektiv dhe më represiv.

Çfarë mund të ndodhë tani? Skenarët e ardhshëm

Ekspertët kanë identifikuar tre skenarë kryesorë për të ardhmen e Iranit:

1. Lufta e vazhdueshme: Një rrezik për rajonin dhe botën

Nëse Shtetet e Bashkuara vazhdojnë me bombardimet dhe Irani përgjigjet duke bllokuar Ngushticën e Hormuzit, situata mund të përshkallëzohet në një konflikt të gjatë, duke destabilizuar gjithë rajonin dhe duke ndikuar negativisht në ekonominë globale.

2. Marrëveshja që forcon regjimin

Një marrëveshje e re, e cila do të jepte frymëmarrje ekonomike Iranit, mund të ulë pakënaqësinë popullore dhe të bëjë regjimin më të qëndrueshëm. Megjithatë, kjo nuk do të zgjidhte problemet strukturore të vendit.

3. Rikthimi i ambicies bërthamore

Me një udhëheqje më radikale dhe me rezerva të mëdha uraniumi të pasuruar, programi bërthamor iranian mund të përshpejtohet sërish. Kjo do të bënte Iranin edhe më të paparashikueshëm dhe potencialisht më të rrezikshëm.

Siç thotë Citrinowicz, një strategji që synonte të parandalonte një Iran bërthamor mund ta ketë bërë atë më të mundshëm. Rezultati është një vend më pak i moderuar, më pak i parashikueshëm dhe potencialisht më i rrezikshëm për paqen në rajon.

Përse ky lajm është i rëndësishëm?

Ky zhvillim ka implikime të mëdha për sigurinë globale dhe rajonale. Një Iran i ngurtësuar dhe i armatosur bërthamore paraqet një kërcënim të rëndësishëm për paqen në Lindjen e Mesme. Për më tepër, dështimi i strategjisë së Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit tregon se ndërhyrja e jashtme pa një plan të mirëfilltë të ndryshimit mund të ketë pasoja të papritura. Kjo ngjarje thekson rëndësinë e analizës së thellë dhe planifikimit të kujdesshëm në marrëdhëniet ndërkombëtare, duke treguar se ndonjëherë, veprimet e dukshme fitimtare mund të çojnë në rezultate të kundërta.

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.