Mexhiti: Gjuha shqipe nuk është 20% – Lufta për barazi reale që po humbet
Njëri nga figurat më të spikatura të Vetëvendosje Lëvizja për Kosovën (VLEN), Izet Mexhiti, ka ngritur një alarm të fuqishëm për statusin e gjuhës shqipe në Kosovë, duke e cilësuar interpretimin e saj si "20%" si një mashtrim institucional që ka çuar në diskriminim të sistematikë.
Në një postim të zjarrtë në rrjetet sociale, Mexhiti hodhi poshtë idenë se gjuha shqipe mund të reduktohet në një "20%" të përdorimit zyrtar, duke e quajtur këtë një "relativizim të rrezikshëm" që ka ndikuar në trajtimin e saj në institucione. "Ky numer nuk është vetëm i pasaktë, por edhe i rrezikshëm, pasi ka krijuar një precedent ku gjuha shqipe është margjinalizuar në fusha kyçe si drejtësia, shëndetësia, sistemi bankar dhe administrata publike", theksoi ai.
Nga "20%" te barazia e vërtetë: Çfarë po humbet Kosova?
Sipas Mexhiti, përdorimi i termit "20%" ka shërbyer si një mjet për të justifikuar moszbatuarjen e barazisë gjuhësore. "Nëse gjuha shqipe është e pranishme vetëm në 20% të dokumenteve zyrtare, atëherë ajo nuk është gjuhë zyrtare, por një gjuhë e dytë ose e treta, e cila përdoret vetëm kur është e nevojshme", argumentoi ai.
Ai bëri krahasimin me trajtimin e Kosovës në arenën ndërkombëtare, ku statusi i saj shpesh reduktohet në fusnota të vogla, duke mos reflektuar realitetin e vërtetë. "Po bëjmë të njëjtën gjë me gjuhën shqipe: e paraqesim si një element marginal, ndërsa ajo duhet të jetë në qendër të të gjitha procesit vendor", shtoi Mexhiti.
Institucionet nën lensën: Pse shqipja humbet betejën?
Mexhiti hodhi poshtë argumentin se institucione të tilla si ministritë, gjykatat ose sistemet bankare kanë "mungesë kapaciteti" për të përdorur gjuhën shqipe. "Kjo nuk është një çështje e kapacitetit, por e vullnetit politik. Dokumentet mund të përkthehen, punonjësit mund të trajnohen, por nëse nuk ka dëshirë, atëherë gjuha shqipe mbetet simbolike", theksoi ai.
Ai përmendi raste konkrete ku shqipja është përdorur si një "gjuhë e pazakontë" në situata kritike. Për shembull, në spitale, pacientët shqiptarë shpesh detyrohen të kërkojnë përkthime ose ndihmë të jashtme për të kuptuar udhëzimet mjekësore. Në sistemin bankar, shumë klientë shqiptarë ballafaqohen me dokumentacion vetëm në maqedonisht, duke u detyruar të kërkojnë ndihmë për të kuptuar detajet e tyre financiare.
Një luftë e gjatë: Nga "relativizimet" te pasojat aktuale
Sipas Mexhiti, për më shumë se dy dekada, institucione të ndryshme kanë përdorur "relativizime" për të shmangur barazinë e vërtetë gjuhësore. "Kjo ka çuar në një situatë ku shqipja është përdorur për pazare politike, ndërsa realiteti është shumë më i hidhur. Në praktikë, ajo që kemi sot është një sistem i dyshimtë ku gjuha shqipe nuk ka vendin që i takon", tha ai.
Ai akuzoi se shumë parti politike kanë përdorur këtë temë si një mjet për të fituar mbështetje, por kanë dështuar të veprojnë në praktikë. "Fjalët janë lehtë, por veprimet janë ajo që llogariten. Nëse dikush pretendon se mbron gjuhën shqipe, atëherë duhet të veprojë në institucione, jo vetëm në fjalime", theksoi Mexhiti.
Çfarë tjetër mund të bëhet? Propozime për ndryshim
Për të përmirësuar gjendjen, Mexhiti sugjeroi një sërë hapa konkrete:
- Miratimi i një ligji të ri që garanton përdorimin e gjuhës shqipe në të gjitha institucionet publike pa përjashtime.
- Trajnime të detyrueshme për punonjësit e institucioneve në përdorimin e shqipes në komunikim zyrtar.
- Kontroll rigoroz nga institucione të pavarura për të siguruar zbatimin e barazisë gjuhësore.
- Përkthime të menjëhershme të të gjitha dokumenteve zyrtare në shqip, duke përfshirë edhe ato digjitale.
Ai gjithashtu foli për bisedime që ka zhvilluar në Tiranë me figura të ndryshme politike, duke treguar se kjo çështje po merr një rëndësi edhe në nivel ndërkombëtar. "Barazia gjuhësore nuk është vetëm një çështje vendore, por një parim themelor i demokracisë. Nëse Kosova dëshiron të jetë një vend modern dhe inkluziv, atëherë gjuha shqipe duhet të jetë në qendër të të gjitha procesit", shtoi Mexhiti.
Pse kjo ngjarje ka rëndësi sot?
Debati rreth statusit të gjuhës shqipe nuk është vetëm një çështje simbolike, por një tregues i gjendjes demokratike të një vendi. Kur një gjuhë përdoret si mjet për të shmangur barazinë, ajo dëmton jo vetëm komunitetin që e flet, por edhe stabilitetin e përgjithshëm të shoqërisë. Në një kohë kur Kosova po përpiqet të afirmohet në arenën ndërkombëtare, mungesa e barazisë gjuhësore mund të interpretohet si një dështim i qeverisjes dhe një shenjë e dobësisë institucionale. Për këtë arsye, thirrja e Mexhiti për veprime konkrete nuk është vetëm e domosdoshme, por edhe e kohës.
Pyetje që njerëzit bëjnë në Google (People Also Ask)
Çfarë do të thotë "20%" në kontekstin e gjuhës shqipe?
Termi "20%" përdoret informalisht për të treguar se gjuha shqipe përdoret vetëm në një pjesë të vogël të dokumenteve zyrtare, duke e bërë atë një gjuhë të dytë ose të treta në praktikë, pavarësisht nga statusi i saj zyrtar.
Cilat janë institucionet ku gjuha shqipe përdoret më pak?
Sipas kritikanëve, institucione si gjykatat, spitale, sistemet bankare dhe administrata publike janë ato ku shqipja përdoret më rrallë, duke detyruar përdoruesit të kërkojnë ndihmë për përkthime.
Çfarë ligje ekzistojnë për barazinë gjuhësore në Kosovë?
Kosova ka ligje që garantojnë barazinë gjuhësore, por zbatimi është i dobët. Ligji themelor i Kosovës njeh gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare, por në praktikë, përdorimi i saj është i kufizuar.
--- Lista e personave të përfshirë:
Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
