Iran përdor Hormuzin si armë ekonomike: Rubio thotë "Jo kushtet e tyre"

Rubio denoncon strategjinë e Iranit në Hormuz: "Nuk do të pranojmë kushte të tyre"

Sekretari i Shtetit i Shteteve të Bashkuara, Marco Rubio, ka denoncuar hapur përdorimin e Ngushticës së Hormuzit nga ana e Iranit si një "armë bërthamore ekonomike". Në një deklaratë të ashpër, Rubio ka theksuar se Uashingtoni nuk do të lejojë rihapjen e rrugës ujore sipas kushteve të Teheranit, duke hedhur poshtë çdo mundësi për bisedime të reja mbi programin bërthamor iranian.

Hormuzi: Një udhëkryq strategjik me rrezik global

Ngushtica e Hormuzit, e cila lidh Gjirin Persik me Detin e Arabisë, është një nga korridoret më të rëndësishme të transportit të naftës në botë. Sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), përmes kësaj ngushtice kalojnë rreth 20% të furnizimit global me naftë. Për këtë arsye, çdo pengesë ose kontroll i paligjshëm nga ana e Iranit ka pasoja të menjëhershme në tregun global të naftës dhe çmimet e karburanteve.

Rubio ka treguar se Irani përdor këtë pozicion gjeostrategjik për të ushtruar presion ekonomik ndaj kombeve perëndimore dhe aleatëve të tyre në Lindjen e Mesme. "Ata kanë bërë nga Hormuzi një mjet për të ushtruar presion, duke e kthyer atë në një armë ekonomike që ndikon në stabilitetin global", ka thënë Rubio gjatë një konferencë shtypi në Uashington.

Pse SHBA-të refuzojnë bisedimet sipas kushteve të Iranit?

Sipas Axios dhe mediave të tjera ndërkombëtare, Irani ka vendosur kushte të reja për rihapjen e Hormuzit, duke përfshirë heqjen e sancioneve ndaj programit të tij bërthamor dhe njohjen e të drejtave të tyre në rajon. Megjithatë, Rubio ka qartësuar se SHBA-të nuk do të pranojnë asnjë kompromis që përfshin lëshime në programin bërthamor iranian.

Në një intervistë për CNN, Rubio ka deklaruar: "Ne jemi të gatshëm të punojmë për paqe dhe stabilitet, por kurrë në kushtet e tyre. Programi bërthamor i Iranit është një kërcënim për sigurinë globale, dhe ne nuk do të lejojmë që ai të përdoret si monedhë këmbimi për liri të lëvizjes në Hormuz."

Reagimet ndërkombëtare: Bashkimi Evropian dhe aleatët e SHBA-ve në pritje

Komuniteti ndërkombëtar ka reaguar me shqetësim ndaj situatës në Hormuz. Bashkimi Evropian ka thirrur të gjitha palët për moderim, duke theksuar rëndësinë e lirisë së lëvizjes detare sipas ligjeve ndërkombëtare. Gjermanisë, si një nga partnerët kryesorë të SHBA-ve në Evropë, i është bashkuar thirrja për ndalimin e përdorimit të Hormuzit si mjet presioni.

Nga ana tjetër, Rusia dhe Kina kanë mbajtur një qëndrim më të kujdesshëm. Kremlini ka deklaruar se "zgjidhja e çështjes duhet të jetë diplomatike dhe pa ndërmjetësime të jashtme", ndërsa Kina ka thirrur për "kujtim dhe dialog". Megjithatë, asnjëra nga këto shtete nuk ka dënuar hapur veprimet e Iranit në Hormuz.

Historiku i tensionit në Hormuz: Nga marrëveshjet e JCPOA deri në ditët e sotme

Tensionet në Hormuz nuk janë të reja. Që nga tërheqja e SHBA-ve nga Marrëveshja e Përbashkët të Plotë të Veprimit (JCPOA) në vitin 2018, Irani ka rritur presionin në këtë zonë. Në vitin 2019, incidentet në Hormuz, përfshirë kapjen e një anijeje britanike, sollën botën në prag të një konflikti të hapur.

Sipas ekspertëve, strategjia e Iranit ka ndryshuar gjatë viteve. Në vend që të përdorë forën ushtarake direkt, Teherani ka zgjedhur të përdorë Hormuzin si një mjet presioni ekonomik, duke ndikuar në furnizimin global me naftë dhe duke i detyruar shtetet të bëjnë lëshime në negociatat e tyre.

Çfarë pasoja mund të ketë nëse situata përkeqësohet?

Nëse tensionet në Hormuz përkeqësohen, pasoja të rënda mund të ndodhin në nivel global. Një ndërprerje e furnizimit me naftë do të çonte në rritje të çmimeve të karburanteve, duke prekë ekonomitë e vendeve të varura nga nafta, përfshirë edhe atë të Kosovës. Sipas Bankës Botërore, një rritje e çmimit të naftës me 20% do të ulë rritjen ekonomike globale me 0.5% në vitin e ardhshëm.

Për më tepër, një konflikt i hapur në Hormuz mund të tërheqë edhe shtetet e tjera në rajon, duke rrezikuar stabilitetin e Lindjes së Mesme. Shtetet e Bashkuara kanë vendosur tashmë një grup detar në zonë për të mbrojtur lirinë e lëvizjes detare, por rreziku i një përplasjeje të paparashikuar mbetet i lartë.

Zgjidhja diplomatike: Është e mundur një zgjidhje paqësore?

Edhe pse tensionet janë të larta, ekspertët besojnë se një zgjidhje diplomatike është e mundur. Sipas ish-negociatorit të JCPOA, Ernest Moniz, "Dialogu i ndërtuar mirë dhe ndërmjetësimi i palëve të treta mund të çojë në një kompromis të qëndrueshëm".

Megjithatë, Rubio ka qartësuar se SHBA-të nuk do të pranojnë asnjë marrëveshje që nuk respekton interesat e tyre strategjike. "Ne jemi të hapur për bisedime, por kurrë në kushtet e tyre. Programi bërthamor i Iranit nuk është negociues", ka thënë ai.

Pyetje të shpeshta

1. Çfarë është Ngushtica e Hormuzit dhe pse është aq e rëndësishme?

Përgjigje: Hormuzi është një ngushticë detare që lidh Gjirin Persik me Detin e Arabisë. Përmes saj kalojnë rreth 20% të furnizimit global me naftë, duke e bërë atë një udhëkryq strategjik për tregun e naftës.

2. Pse Marco Rubio e quan përdorimin e Hormuzit nga Irani një "armë bërthamore ekonomike"?

Përgjigje: Rubio i referohet faktit se Irani përdor kontrollin e Hormuzit për të ushtruar presion ekonomik ndaj shteteve të tjera, duke ndikuar në furnizimin global me naftë dhe duke detyruar lëshime në negociata, veçanërisht në lidhje me programin e tij bërthamor.

3. Cilat janë kushte e Iranit për rihapjen e Hormuzit?

Përgjigje: Sipas mediave, Irani kërkon heqjen e sancioneve ndaj programit të tij bërthamor dhe njohjen e të drejtave të tyre në rajon si kushte për rihapjen e ngushticës.

4. Cilat janë pasojat e mundshme nëse tensionet në Hormuz përkeqësohen?

Përgjigje: Nëse situata përkeqësohet, mund të ndodhë një ndërprerje e furnizimit me naftë, rritje e çmimeve të karburanteve, ulje e rritjes ekonomike globale dhe rrezik i përfshirjes së shteteve të tjera në konflikt.

Burimi i lajmit: balkanweb.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.