Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut si pakicë shkojnë në BE përmes Planit të Veprimit

Jun 7, 2026 - 13:30
Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut si pakicë shkojnë në BE përmes Planit të Veprimit

Maqedonia e Veriut finalizon Planin e Veprimit për pakicat si kusht për BE

Qeveria e Maqedonisë së Veriut ka përfunduar projekt-dokumentin strategjik “Plani i Veprimit për Mbrojtjen dhe Avancimin e të Drejtave të Pjesëtarëve të Pakicave”, i cili shërben si kusht i panegociueshëm nga Bashkimi Evropian për hapjen e Klasterit 1 – “Themeloret”, sipas INA.

Dokumenti, i hartuar që nga viti 2022, trajton komunitetin shqiptar si pakicë de-jure brenda kornizës ligjore për pakicat, duke ngritur debate mbi statusin e tij kushtetues dhe përdorimin e gjuhës zyrtare në vend.

Plani integron të dhënat e regjistrimit të fundit të popullsisë për të garantuar nevojat reale të të gjitha komuniteteve joshumicë, duke respektuar balancat etnike të vendit.

Arsimi dhe përdorimi i gjuhës: Kapitujt kyç të Planit

Një nga pjesët më të rëndësishme të këtij dokumenti është fokusi në arsim dhe përdorimin zyrtar të gjuhëve. Dokumenti përmend Ligjin për përdorimin e gjuhëve, i cili kërkon respektimin e gjuhës së folur nga mbi 20% e popullsisë, duke përfshirë edhe gjuhën shqipe.

Ministria e Arsimit dhe Shkencës është e detyruar të sigurojë:

  • Tekste shkollore cilësore në gjuhët e pakicave për arsimin fillor dhe të mesëm;
  • Mësimdhënie në gjuhën amtare përmes hapjes së paraleleve dhe mbështetjes së procesit mësimor;
  • Trajnime të avancuara për mësimdhënësit për promovimin e multikulturalizmit dhe mbrojtjen e të drejtave gjuhësore.

Komunitetet e njohura kushtetuesisht

Plani përcakton masa specifike për secilin komunitet joshumicë të listuar në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut, duke përfshirë:

  • Shqiptarët;
  • Turqit;
  • Romët;
  • Serbët;
  • Boshnjakët;
  • Vllehët.

Përfaqësimi etnik dhe shfuqizimi i “Balancuesit”

Një nga kapitujt më të diskutueshëm është ai për përfaqësimin e drejtë në administratën publike. Pas shfuqizimit të sistemit të njohur si “Balancuesi”, ky Plan Veprimi parashikon krijimin e mekanizmave të rinj ligjorë për monitorimin e punësimit etnik, duke synuar ruajtjen e parimit të meritokracisë pa dëmtuar përfaqësimin e drejtë të bashkësive etnike.

Lufta kundër gjuhës së urrejtjes dhe diskriminimit

Dokumenti parashikon ndryshime ligjore dhe trajnime të rrepta për prokurorët, gjykatësit dhe oficerët e Ministrisë së Punëve të Brendshme për identifikimin dhe ndjekjen penale të krimeve me motiv etnik ose gjuhësor. Komisioni për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi do të marrë kompetenca dhe buxhet më të madh për monitorimin e hapësirës publike dhe mediatike.

Zbatimi i këtij plani do të jetë nën vëzhgimin e Bashkimit Evropian përmes raporteve të detyrueshme gjashtëmujore, ku çdo ngecje mund të bëjë pengesë për ecurinë europiane të Shkupit.

Mickoski: Plani është i gatshëm, por bllokohet nga një anëtar i BE-së

Hristijan Mickoski, Kryeministri i Maqedonisë së Veriut, ka deklaruar se ky Plan Veprimi është hartuar si në asnjë shtet tjetër, por mbetet penguar nga një anëtar i Bashkimit Evropian.

“Plani i Veprimit për pakicat është gati, i harmonizuar me një ekspert të cilin e morëm nga ana e Komisionit Evropian. Ekspert për të drejtat e njeriut, pati dy debate publike, siç nuk ka bërë asnjë shtet tjetër. Është harmonizuar me njëzet e gjashtë vende anëtare, përveç me një. Njësoj siç ajo një shtet është kundër që ne të jemi pjesë e iniciativës ‘Tri Detet’” – ka thënë Mickoski, duke shtuar se as vetë nuk e di saktësisht se çfarë kërkon konkretisht ky shtet. Por ky plan nuk mund ti dërgohet BE-së për shkak të bllokadës bullgare, e cila kërkon futjen e këtij komuniteti në kuadër të Kushtetutës së Maqedonisë së Veriut.”

Historiku i hartimit të Planit

Procesi i hartimit të këtij dokumenti ka filluar që nga viti 2022, gjatë qeverisjes së LSDM dhe BDI, duke përfshirë edhe parti të tjera më të vogla. Dokumenti u kornizua menjëherë pas hapjes së negociatave me BE-në në korrik 2022.

Sipas kërkesave të BE-së për hapjen e Klasterit 1 (“Themeloret”), shteti ishte i detyruar të përgatiste tre udhërrëfyes (Roadmaps), ku pjesë përbërëse ishte ky Plan Veprimi për Mbrojtjen e të Drejtave të Pjesëtarëve të Komuniteteve.

Kronologjia e përpilimit:

  • 2022–2023 (Qeveria e kaluar): Ministria për Sistem Politik dhe Sekretariati për Çështje Evropiane filluan hartimin e drafteve të para, duke koordinuar me ekspertët e Këshillit të Evropës dhe Komisionit Evropian. Versioni fillestar u dorëzua në Bruksel në vitin 2023.
  • Janar 2026: Dokumenti, i cili ishte në fazën e draftit final, u bë objekt i komenteve dhe bllokadës nga Bullgaria.
  • 2026 (Qeveria aktuale – VMRO-DPMNE / VLEN): Qeveria e re mori përsipër fazën finale, duke harmonizuar tekstin përfundimtar me ekspertët e BE-së përmes dy debateve publike.

Kështu, zanafilla e këtij plani mbart vulën e qeverisë së kaluar, ndërsa qeveria aktuale ka bërë përditësimin e tij të fundit.

Dokumenti zyrtar vetëm në gjuhën maqedonase dhe angleze

Plani zyrtar është i përpiluar vetëm në dy gjuhë: maqedonisht (versioni i parë) dhe anglezisht (versioni i dytë). Institucionet shtetërore në Shkup zakonisht përgatisin dokumentet strategjike në këto dy gjuhë për komunikim me ekspertët e huaj dhe Komisionin Evropian.

Për të lexuar dokumentin e plotë, kliko KËTU.

Me pak fjalë

Maqedonia e Veriut ka finalizuar Planin e Veprimit për pakicat, një dokument kyç për avancimin e negociatave me BE-në. Plani trajton çështje të rëndësishme si përdorimi i gjuhës, arsimi, përfaqësimi etnik dhe lufta kundër diskriminimit. Megjithatë, dokumenti mbetet i bllokuar nga një anëtar i BE-së, duke vonuar ecurinë europiane të vendit.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.