Trump vendos shpejt mbi Iran: Lufta, bërthama dhe krizat që trondisin botën

Trump mbledh ekipin e sigurisë për një vendim historik mbi Iranin

Presidenti amerikan Donald Trump ka thirrur një mbledhje emergjente të ekipit të sigurisë kombëtare të Shtëpisë së Bardhë për të shqyrtuar propozimin e Iranit për të ndaluar luftën që tani hyn në muajin e tretë. Konflikti ka shkaktuar mijëra viktima në Lindjen e Mesme dhe ka ndërprerë furnizimin me energji, duke ngritur çmimet e naftës në nivele rekord. Sipas Caroline Leavitt, sekretarja e shtypit të Shtëpisë së Bardhë, Trump do të bëjë një deklaratë “shumë shpejt”, duke theksuar se “vijat e kuqe” të Uashingtonit mbeten të palëvizshme: parandalimi i armës bërthamore iraniane.

Armiqësia mund të rifillojë: Kush janë kërkesat e palëve ndërluftuese?

Palët ndërluftuese ranë dakord për një armëpushim të përkohshëm më 7 prill, por armiqësitë mund të rifillojnë nëse nuk arrihet një marrëveshje e re. Teherani propozon një marrëveshje të përkohshme për të hapur Ngushticën e Hormuzit, me kusht që SHBA-të të heqin bllokadën e porteve iraniane. Megjithatë, Irani këmbëngul të mbajë kontroll mbi transportin detar, një kërkesë që Uashingtoni e konsideron të papranueshme.

Çmimet e naftës kanë tejkaluar 110 dollarë për fuçi, një nivel që nuk është parë në një muaj. Kjo krizë po trondit tregjet globale dhe po rrit pakënaqësinë ndërkombëtare. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur dyshime se SHBA-të janë “të poshtëruara” nga qëndrimi iranian, duke iu referuar strategjisë së tyre të paqartë.

Rubio: “Iran po përpiqet të blejë kohë me negociatat e tyre të zgjuara”

Sekretari i Shtetit amerikan Marco Rubio e ka quajtur propozimin iranian “më të mirë se sa pritej”, por ka shprehur dyshime për kompetencën e negociatorëve të Teheranit. Ai ka theksuar se Irani është një negociator me shumë përvojë dhe se mund të përpiqet të fitojë kohë për të avancuar programin e tij bërthamor.

“Duhet të sigurohemi që çdo marrëveshje të pengojë Iranin të lëvizë drejt armës bërthamore. Ata janë negociatorë shumë të mirë, por nuk duhet t’i lëmë të ikin pa u ndëshkuar”, tha Rubio. Ai ka shtuar se SHBA-të po bëjnë thirrje për një ndërprerë të plotë të programit bërthamor iranian, ndërsa Teherani kërkon kufizime me fasha kohore.

Kërkesat e Iranit: Sanksione, kompensime dhe kontroll mbi Hormuz

Përveç heqjes së sanksioneve dhe lirimit të 20 miliardë dollarëve në asete të ngrira, Irani kërkon gjithashtu kompensim deri në 270 miliardë dollarë për dëmet që i atribuon sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit. Në anën tjetër, Uashingtoni dëshiron të marrë kontrollin e 400 kilogramëve uranium të pasuruar shumë të Iranit, një kërkesë që Teherani e refuzon kategorikisht.

Ndërkohë, Irani po kufizon lundrimin në Ngushticën e Hormuzit derisa të hiqet bllokada amerikane e porteve iraniane. SHBA-të kanë deklaruar se masat e tyre do të mbeten në fuqi derisa të arrihet një marrëveshje e qëndrueshme. Konflikti po thellon edhe ndarjet midis palëve, me Iranin që kërkon të kufizojë mbështetjen e SHBA-së për aleatët e tij rajonalë, si Hezbollahu në Liban dhe Hamasi në Gaza.

Pse kjo luftë ka rëndësi globale?

Lufta midis SHBA-së dhe Iranit nuk prek vetëm dy vendet, por edhe tregjet globale të energjisë. Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë, mbetet e rrezikuar. Çmimet e naftës janë në rritje, duke ndikuar në ekonomitë e shumë vendeve. Për më tepër, programi bërthamor i Iranit dhe mbështetja e tij për grupet e armatosura në rajon kanë bërë që kjo luftë të bëhet një nga konfliktet më të rëndësishme të shekullit XXI.

Një zgjidhje e shpejtë mund të parandalojë një krizë të mëtejshme në furnizimin me energji dhe të stabilizojë rajonin. Megjithatë, diferencat midis palëve janë të mëdha, duke bërë që negociatat të jenë të vështira. Trump duhet të veprojë shpejt për të parandaluar një scenario edhe më të rëndë.

Pyetje të shpeshta

1. Cilët janë kërkesat kryesore të Iranit për një marrëveshje?

Irani kërkon heqjen e sanksioneve, lirimin e 20 miliardë dollarëve në asete të ngrira, kompensim për dëmet e pretenduara, dhe kontroll mbi transportin detar në Ngushticën e Hormuzit.

2. Pse SHBA-të janë kundër propozimit iranian për Hormuz?

Uashingtoni nuk pranon që Irani të ketë kontroll mbi një nga rrugët më të rëndësishme të transportit të naftës në botë, duke e konsideruar këtë si një rrezik për sigurinë globale.

3. Çfarë do të ndodhë nëse negociatat dështojnë?

Nëse nuk arrihet një marrëveshje, armiqësitë mund të rifillojnë, duke rrezikuar furnizimin me energji dhe duke ngritur edhe më shumë tensionet në rajon.

4. Si do të ndikojë kjo luftë në çmimet e naftës?

Çmimet e naftës janë tashmë në rritje dhe një zgjatje e konfliktit mund të çojë në një rritje të mëtejshme, duke ndikuar në ekonomitë e shumë vendeve.

Burimi i lajmit: infoshqip.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.