pse biem pre gënjeshtrave sipas neuroshkencës
Gënjeshtra dhe stresi: pse truri ynë i bën ballë mashtrimit
Njerëzit shpesh thonë se gënjeshtra i ka këmbët e shkurtra, por kur ndodhim përballë situatash që na nxitin stresin, ky udhëzim nuk mjafton. Sipas Fatjona R. Lubonja, Ed.D në fushën e edukimit, neuroshkencës dhe shëndetit, stresi i papritur aktivizon një mekanizëm neurologjik që e bën trurin tonë më të ndjeshëm ndaj manipulimit.
Kur ndodhim përballë një situate që na shtyn në një vendim të menjëhershëm, si një telefonatë që na paralajmëron për një gjobë urgjente, truri ynë hyn në një gjendje të njohur si rrëmbim neurologjik. Në këto momente, kortizoli, një hormon i stresit, rritet ndjeshëm, duke ndikuar negativisht në aftësinë tonë për të dalluar të vërtetën nga gënjeshtra. Sipas studimeve të Dickerson & Kemeny (2004), situatat që ushtrojnë presion të kohës shkaktojnë një rritje të nivelit të kortizolit, duke bërë që truri ynë të kërkojë një "aleat" për të ulur ankthin, edhe nëse ky aleat është një manipulues.
Një studim i Spreng et al. (2016) tregon se stresi i tepërt zbeh aftësinë tonë për të identifikuar mashtrimet sociale. Në vend që të analizojmë situatën me logjikë, truri ynë kthehet drejt vendimeve instinktive, duke u bërë më të ndjeshëm ndaj manipulimeve. Kjo nuk është një dobësi e karakterit, por një përgjigje biologjike e parashikueshme ndaj presionit.
Sipas Fatjona R. Lubonja, duke kuptuar këtë mekanizëm, mund të mësojmë të ndalojmë përpara se të bëjmë një gabim. Kur ndjeni se dikush po ju nxiton ose po ju shton ankthin, është e rëndësishme të marrësh një pauzë. Trurit i duhen të paktën një minutë e gjysmë për të normalizuar nivelin e kortizolit (Taylor, 2008; 2023). Në këtë kohë, mund të aktivizoni shqisat duke u përqëndruar në ambientin rreth jush, duke numëruar objekte ose prekë diçka të ftohtë. Kjo ndihmon në riorientimin e vëmendjes dhe në kthimin e logjikës.
Një tjetër aspekt që ndikon në prirjen tonë për të besuar gënjeshtrat është fenomeni i njohur si Tend-and-Befriend, i studiuar nga Von Dawans et al. (2012). Në situata stresi, truri ynë kërkon të lidhet me të tjerët për të ulur ankthin, duke bërë që të besojmë më lehtë te ata që na ofrojnë një ndihmë imagjinare. Kjo është një strategji evolucionare, por në botën moderne, ajo mund të na bëjë viktima të manipulimeve të ndryshme.
Për të mbrojtur veten nga gënjeshtrat, ekspertët rekomandojnë të mos merren vendime të menjëhershme në situata stresi. Duke marrë pak kohë për të qetësuar mendjen, ju lejoni që mjegulla e kortizolit të largohet, duke i kthyer kështu aftësitë tuaja logjike në punë. Kjo është një mbrojtje e thjeshtë, por efektive kundër manipulimeve që përdorin stresin si armë.
Me pak fjalë
Stresi aktivizon një mekanizëm neurologjik që e bën trurin tonë më të ndjeshëm ndaj gënjeshtrave. Duke marrë pak kohë për të qetësuar mendjen, mund të parandalojmë vendimet e gabuara në situata presioni.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
