Pse Irani nuk mund të vendosë tarifa në Hormuz, ndërsa Egjipti mund në Suez?
Pse Irani nuk mund të vendosë tarifa në Hormuz, ndërsa Egjipti mund në Suez?
Irani ka nisur të kërkojë pagesa deri në 2 milionë dollarë për çdo anije që kalon përmes Ngushticës së Hormuzit, duke e cilësuar këtë praktikë si dëmshpërblim për sulmet amerikano-izraelite dhe si tarifë për shërbime mbrojtëse. Megjithatë, sipas ekspertëve ndërkombëtarë, kjo veprimtari nuk ka mbështetje ligjore.
Ngushtica e Hormuzit, e vendosur midis Iranit dhe Omanit, është një nga korridoret më të rëndësishme energjetike në botë. Para konfliktit të fundit, përmes saj kalonte rreth 20% e naftës dhe gazit global. Autoritetet iraniane kanë njoftuar se po bashkëpunojnë me Omanin për një protokoll të përbashkët, sipas të cilit anijet do të duhet të marrin leje paraprake për kalim. Megjithatë, kompanitë e mëdha ndërkombëtare kanë refuzuar të paguajnë këto tarifa, ndërsa Instituti amerikan për Studimin e Luftës (ISW) i ka cilësuar ato si një formë “zhvatjeje detare”.
Shtetet e Bashkuara, Kina dhe vendet e Gjirit Persik kanë kundërshtuar hapur këtë praktikë, duke argumentuar se ajo shkel të drejtën ndërkombëtare. Në të njëjtën kohë, Egjipti, përmes Kanalit të Suezit, mbledh miliarda dollarë çdo vit nga tarifat e kalimit, duke u mbështetur në Konventën e Konstandinopojës të vitit 1888.
Çfarë thotë e drejta ndërkombëtare?
Sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara për të Drejtën e Detit (UNCLOS), anijet kanë të drejtën e kalimit tranzit përmes ngushticave ndërkombëtare që lidhin dy pjesë të detit të hapur, pa pengesa ose tarifa të panevojshme. Shtetet bregdetare nuk kanë të drejtë të bllokojnë ose të taksojnë këtë kalim, përveçse mund të kërkojnë pagesa të kufizuara për shërbime specifike, si pilotimi ose tërheqja e anijeve.
Për këtë arsye, ekspertët theksojnë se Irani nuk ka bazë ligjore për të vendosur tarifa të përgjithshme në Hormuz. Në të kundërt, Kanali i Suezit dhe ai i Panamasë janë rrugë ujore artificiale, të ndërtuara dhe të mirëmbajtura nga shtete sovrane, duke justifikuar kështu vendosjen e tarifave për kalimin e anijeve.
Pse tarifat janë të lejueshme në Kanalin e Suezit dhe Panamasë?
Kanali i Suezit dhe ai i Panamasë janë infrastrukturë artificiale, të ndërtuara me kosto të larta, të cilat kërkojnë mirëmbajtje të vazhdueshme. Egjipti, përmes Kanalit të Suezit, arkëton miliarda dollarë çdo vit, ndërsa e drejta për vendosjen e tarifave garantohet nga Konventa e Konstandinopojës. Në të njëjtën mënyrë, Kanali i Panamasë operohet nga një autoritet vendor që vendos tarifa për kalimin e anijeve, duke mbuluar kostohet e mirëmbajtjes dhe modernizimit.
Në këto raste, tarifat nuk konsiderohen si pagesa për kalimin nëpër një rrugë natyrore, por si kompensim për përdorimin e një infrastrukture të ndërtuar nga njeriu. Kjo dallon thellësisht nga situata në Hormuz, i cili është një ngushticë natyrore detare.
A ekzistojnë përjashtime?
Në disa raste, ekzistojnë zona gri ligjore. Për shembull, Rusia kërkon pagesa për eskortimin e anijeve përmes Rrugës Detare Veriore, ndërsa Kanadaja ka bërë pretendime të ngjashme për Kalimin Veriperëndimor, megjithë kundërshtimin nga SHBA-të. Turqia, në Ngushticat e Bosforit dhe Dardaneleve, mund të kërkojë vetëm tarifa të kufizuara për shërbime të caktuara, por jo për të drejtën e kalimit.
Çfarë pritet të ndodhë në Hormuz?
Mosmarrëveshja për tarifat në Hormuz mbetet një nga çështjet më të ndjeshme në marrëdhëniet ndërmjet SHBA-ve dhe Iranit. Washingtoni ka deklaruar se ngushtica duhet të mbetet plotësisht e hapur si rrugë ujore ndërkombëtare, pa tarifa dhe pa nevojën e autorizimit nga Teherani. Presidenti amerikan Donald Trump ka thënë se “Ngushtica do të jetë e hapur për të gjithë, pasi është ujë ndërkombëtar”.
Shtetet e Bashkuara kanë bërë thirrje kompanive të transportit të mos paguajnë tarifat e kërkuara nga Irani dhe kanë paralajmëruar sanksione ndaj atyre që bashkëpunojnë me autoritetet iraniane. Ndërkohë, SHBA-të dhe OKB-ja po shqyrtojnë masa për garantimin e sigurisë së lundrimit në rajon, duke përfshirë patrulla ndërkombëtare dhe operacione për pastrimin e minave detare.
Me pak fjalë
Ndërsa Irani pretendon të ketë të drejtë të vendosë tarifa në Ngushticën e Hormuzit, e drejta ndërkombëtare nuk e mbështet këtë praktikë. Në të kundërt, Kanali i Suezit dhe ai i Panamasë janë infrastrukturë artificiale që lejojnë vendosjen e tarifave për kalimin e anijeve. Mosmarrëveshja në Hormuz mbetet një çështje e ndjeshme, me SHBA-në që kërkon një zgjidhje që garanton lundrimin e lirë në këtë rrugë ujore ndërkombëtare.
Personat e përmendur
- Donald Trump - Donald Trump
Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
