Kosovë në rrezik: Ndotja e ajrit nga Obiliqi kërcënon shëndetin publik

Apr 28, 2026 - 20:16

Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK) ka ngritur alarmin për ndotjen e ajrit në Obiliq, duke theksuar se mosmarrja e masave urgjente nga qeveria dhe operatorët e termoelektranave mund të çojë në rritje të vdekshmërisë, sëmundjeve kardiovaskulare dhe respiratore. Në një deklaratë të publikuar ditët e fundit, institucioni e quan këtë situatë një “emerjencë globale të shëndetit publik”, duke theksuar se ajri i ndotur në këtë zonë është një bombë kohëbombe për popullatën lokale.

Termoelektranat A dhe B në Obiliq, të cilat përdorin thëngjillin si burim kryesor energjie, janë përgjegjëse për lëshimin e substancave të dëmshme si ozoni (O₃), oksidet e azotit (NOₓ), dioksidi i squfurit (SO₂) dhe grimcat e hollë PM10 dhe PM2.5. Sipas Instituti Hidrometeorologjik i Kosovës (IHMK) dhe Agjensionit për Mbrojtjen e Mjedisit (AMMK), sektori i energjetikës kontribuon me 40% të emisioneve totale të ndotësve ajror në vend. Ky fenomen, i shoqëruar me stagnimin e ajrit, rrit përqendrimin e grimcave në ambient për periudha të gjata, duke ekspozuar banorët e zonës në rreziqe të mëdha shëndetësore.

Pse kjo ngjarje ka rëndësi sot?

Ndotja e ajrit nuk është vetëm një problem lokal, por një krizë mjedisore që prek të gjithë Kosovën. Qytetarët e Prishtinës, Obiliqit dhe zonave përreth janë në rrezik të ekspozimit ndaj përmbajtjes së lartë të grimcave PM2.5, të cilat janë aq të vogla sa depërtojnë thellë në mushkëri dhe gjak. Sipas studimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), ekspozimi i gjatë ndaj këtyre grimcave rrit rrezikun e infarkteve, kancerit të mushkërive dhe sëmundjeve kronike të frymëmarrjes. Në këtë kontekst, paralajmërimi i IKSHPK nuk është thjesht një sinjal alarm, por një thirrje për veprim të menjëhershëm nga autoritetet.

Rreziqet shëndetësore: Nga infeksionet respiratore te kanceri

Efektet e ndotjes së ajrit janë të shumta dhe të rënda. Më shumë se 90% e grimcave PM10 dhe PM2.5 absorbohen nga sistemi respirator, duke shkaktuar:

Rritje të incidencës së infeksioneve të sipërme frymëmarrëse tek fëmijët, të moshuarit dhe shtatëzënat;
Përkeqësimin e simptomave tek pacientët me astmë, bronkit kronik dhe sëmundje pulmonare obstruktive;
Irritim të syve dhe mukozave, duke shkaktuar konjunktivite dhe probleme të tjera;
Dëmtim të sistemit kardiovaskular, duke rritur rrezikun e sulmeve në zemër;
Rritje të incidencës së kancerit të mushkërive dhe organeve të tjera;
Ulje të cilësisë së jetës, veçanërisht për ata që jetojnë në afërsi të termoelektranave.

Sipas të dhënave të IKSHPK, mortaliteti në zonat me ndotje të lartë të ajrit është deri në 15% më i lartë se në zonat me ajër të pastër. Kjo është një statistikë alarmuese që kërkon veprim të menjëhershëm.

Masat urgjente që duhen marrë

Në përgjigje të këtij kërcënimi, IKSHPK ka hartuar një plan me 11 masa urgjente, të ndara në dy kategori: përmirësimi i menjëhershëm i cilësisë së ajrit dhe mbrojtja afatgjatë e shëndetit publik.

Masat afatshkurtra (urgjente):

Monitorimi në kohë reale i ndotjes dhe publikimi transparent i të dhënave për qytetarët nga Korporata Energjetike e Kosovës (KEK);
Kontrolli i vazhdueshëm i filtrave të termocentraleve dhe imponimi i sanksioneve të rënda nëse normat nuk respektohen;
Inspektime të shpeshta nga inspektorët e mjedisit dhe gjobat e larta për tejkalim të kufijve të lejuar;
Instalimi i teknologjive për desulfurizim (uljen e përmbajtjes së squfurit) dhe përdorimi i sistemeve për reduktimin e NOₓ;
Modernizimi i pajisjeve ekzistuese për të përmirësuar efikasitetin dhe uljen e emisioneve.

Masat për mbrojtjen afatgjatë të shëndetit publik:

Krijimi i një sistemi të integruar të reagimit në emergjenca për informimin e popullsisë;
Promovimi i rëndësisë së ajrit të pastër si faktor kyç për shëndetin dhe mirëqenien;
Ngritja e zonave gjelbëruese midis zonës industriale dhe atyre të banimit për të ulur përqendrimin e grimcave;
Vendosja e standardeve më të rrepta për emetimet industriale;
Zbatimi i plotë i ligjeve për mbrojtjen e mjedisit dhe përgjegjësia ligjore e operatorëve.

Çfarë thonë ekspertët?

Ekspertët e IKSHPK janë të qartë: “Nëse nuk veprohet tani, rreziku për shëndetin e popullsisë do të jetë i pakthyeshëm. Ndotja e ajrit nuk është vetëm një problem mjedisor, por një krizë shëndetësore që prek të gjithë Kosovën. Ne kemi detyrën të veprojmë për të parandaluar një katastrofë të tillë.”

Pyetje që njerëzit bëjnë në Google (People Also Ask):

1. Cilat janë shkaqet kryesore të ndotjes së ajrit në Obiliq?

Termoelektranat A dhe B në Obiliq janë përgjegjëse për lëshimin e grimcave PM2.5, SO₂, NOₓ dhe ozoni, të cilat janë rezultat i djegies së thëngjillit. Sektori i energjetikës kontribuon me 40% të emisioneve totale të ndotësve ajror në Kosovë.

2. Si ndikon ndotja e ajrit në shëndetin e njerëzve?

Ndotja e ajrit shkakton rritje të sëmundjeve respiratore (astmë, bronkit), probleme kardiovaskulare, rritje të incidencës së kancerit të mushkërive dhe ulje të cilësisë së jetës, veçanërisht tek fëmijët, të moshuarit dhe pacientët kronik.

3. Cilat janë masat që duhen marrë për të përmirësuar cilësinë e ajrit?

Masat urgjente përfshijnë monitorimin në kohë reale, kontrollin e filtrave të termocentraleve, instalimin e teknologjive për desulfurizim, ngritjen e zonave gjelbëruese dhe zbatimin e ligjeve për mbrojtjen e mjedisit.

--- LISTA E PERSONAVE:

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.