Kosovë në rrezik: Ndotja e ajrit mund të rrisë vdekshmërinë deri në 30%

Ndotja e ajrit në Kosovë: Një emergjencë globale e shëndetit publik

Ndotja e ajrit në Kosovë ka arritur në nivele kritike, duke u bërë një nga sfidat më të mëdha mjedisore, shëndetësore dhe klimatike të vendit. Sipas IKSHPK (Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës), ky problem nuk është vetëm lokal, por edhe një emergjencë globale e shëndetit publik, duke rrezikuar jetën e mijëra qytetarëve.

Termoelektranat e Kosovës, veçanërisht ato të Termoelektrana A dhe Termoelektrana B, janë ndër burimet kryesore të ndotjes së ajrit. Këto impiantet përdorin thëngjillin si burim kryesor energjie, duke lëshuar në atmosferë substanca të dëmshme si ozoni (O₃), oksidet e azotit (NOₓ), dioksidi i squfurit (SO₂), si dhe grimca ajrore me madhësi PM10 dhe PM2.5. Këto substanca janë të lidhura drejtpërdrejt me rritjen e sëmundjeve respiratore, kardiovaskulare dhe, në raste ekstreme, edhe me vdekshmërinë e popullsisë.

Termoelektranat dhe ndikimi i tyre në mjedis

Sipas raporteve të Instituti Hidrometeorologjik të Kosovës dhe Agjensionit për Mbrojtjen e Mjedisit në Kosovë, sektori i energjetikës është përgjegjës për 40% të emisioneve ndotëse të ajrit në vend. Lirimi i tymit dhe pluhurit nga këto impiantet rrit përqendrimin e grimcave ajrore fluturuese, duke mbajtur ndotësit në ambient për një kohë më të gjatë.

Një studim i fundit i IKSHPK zbuloi se qytetet industriale si Prishtina, Mitrovicë dhe Obiliq janë më të prekura nga ndotja e ajrit. Në këto zona, nivelet e PM2.5 kanë tejkaluar kufijtë e lejuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), duke rritur rrezikun e sëmundjeve të rënda si astma, bronkit kronik dhe sëmundje kardiovaskulare.

Alarm i IKSHPK: Rritja e vdekshmërisë në rrezik

Ekspertët e IKSHPK kanë nxjerrë paralajmërime të ashpra: nëse nuk merren masa urgjente, vdekshmëria nga sëmundjet e frymëmarrjes dhe të zemrës mund të rritet deri në 30% në vitet e ardhshme. Kjo do të ndikojë veçanërisht në grupin e popullsisë më të prekshëm, duke përfshirë fëmijët, të moshuarit dhe personat me sëmundje kronike.

Një nga faktorët kryesorë që kontribuojnë në këtë situatë është përdorimi i thëngjillit në termoelektranta. Sipas Agjensionit për Mbrojtjen e Mjedisit, emisionet e SO₂ dhe NOₓ janë në nivele shumë të larta, duke shkaktuar acidifikimin e tokës dhe ujrave, si dhe dëmtimin e sistemit respirator të njerëzve.

Përveç kësaj, grimcat PM10 dhe PM2.5 janë aq të vogla sa mund të depërtojnë thellë në mushkëri, duke shkaktuar inflamacione dhe duke rritur rrezikun e kancerit të mushkërive. Në qytetet më të ndotura, si Prishtina, nivelet e këtyre grimcave kanë tejkaluar 50 mikrogramë për metër kub, duke tejkaluar kufirin e sigurt të OBSH-së, i cili është 10 mikrogramë për metër kub.

Çfarë mund të bëjnë qytetarët dhe institucioneve?

Përballë këtij problemi të rëndë, ekspertët thonë se duhen marrë masa të menjëhershme. Këto janë disa nga rekomandimet kryesore:

• Zëvendësimi i thëngjillit me burime të qëndrueshme energjie, si energjia diellore dhe e erës, për të reduktuar emisionet e dëmshme.
• Përmirësimi i sistemit të monitorimit të cilësisë së ajrit, duke instaluar stacione të reja në zona kritike.
• Fushatë informuese për popullsinë, veçanërisht në zonat më të prekura, për të rritur vetëdijen rreth rreziqeve të ndotjes së ajrit.
• Ndërhyrje nga institucione ndërkombëtare, duke kërkuar mbështetje teknike dhe financiare për zhvillimin e strategjive të qëndrueshme mjedisore.

Pyetje të shpeshta

1. Cilat janë substancat më të dëmshme që lëshohen nga termoelektranat?

Termoelektranat e Kosovës lëshojnë substanca si PM10, PM2.5, SO₂, NOₓ dhe O₃, të cilat janë të lidhura me sëmundjet respiratore, kardiovaskulare dhe rritjen e vdekshmërisë.

2. Cilat janë qytetet më të prekura nga ndotja e ajrit në Kosovë?

Qytetet më të prekura janë Prishtina, Mitrovicë dhe Obiliq, ku nivelet e grimcave ajrore kanë tejkaluar kufijtë e lejuar nga OBSH.

3. Çfarë mund të bëjnë qytetarët për të reduktuar ndikimin e ndotjes së ajrit?

Qytetarët mund të përdorin maska të cilësisë së ajrit gjatë ditëve me ndotje të lartë, të mbështesin fushatat e reciklimit dhe të përdorin transportin publik ose biçikletën për të reduktuar emisionet.

4. A ka masa të ndërmarra nga qeveria për të përmirësuar cilësinë e ajrit?

Qeveria ka ngritur disa masa, por ekspertët thonë se ato janë të pamjaftueshme. Kërkohet një plan i gjerë për zëvendësimin e thëngjillit dhe përdorimin e energjive të qëndrueshme.

Burimi i lajmit: klankosova.tv
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.