14 pikat e marrëveshjes Iran-SHBA për ndalimin e luftës: Çfarë parashikon drafti?

Jun 21, 2026 - 01:02
14 pikat e marrëveshjes Iran-SHBA për ndalimin e luftës: Çfarë parashikon drafti?

14 pikat e marrëveshjes Iran-SHBA për ndalimin e luftës: Çfarë parashikon drafti?

Nënshkrimi zyrtar i marrëveshjes paraprake midis Republikës Islamike të Iranit dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës do të ndodhë këtë të premten (19 qershor) në Zvicër. Drafti i 14-pikësh, i cili po diskutohen gjerësisht në mediat amerikane, synon të ndalojë luftën e fundit muajsh, të rihapë Ngushticën e Hormuzit dhe të hapë rrugën për bisedime të gjera mbi programin bërthamor të Iranit, lehtësimin e sanksioneve dhe rindërtimin ekonomik.

Sipas draftit të parë, i cili është publikuar nga Bloomberg dhe i konfirmuar pjesërisht nga burime iraniane si Mehr News, pikat kryesore janë:

  • Ndalimi i menjëhershëm i luftës në të gjitha frontet, duke përfshirë Libanin. Të dyja palët angazhohen të mos nisin veprime armiqësore dhe të përmbahen nga kërcënimi ose përdorimi i forcës.
  • Respektimi i sovranitetit dhe integritetit territorial, pa ndërhyrje në punët e brendshme të njëra-tjetrës.
  • Bisedime për marrëveshjen finale brenda 60 ditëve, të zgjatshme me pajtim të dyanshëm.
  • Heqja e bllokadës detare amerikane brenda 30 ditëve dhe rihapja e plotë e Ngushticës së Hormuzit për transportin tregtar. Irani do të pastrojë minat dhe pengesat teknike.
  • Program rindërtimi me partnerë rajonalë, me financim minimal prej 300 miliardë dollarësh.
  • Heqja e sanksioneve (përfshirë ato të OKB-së dhe amerikane) në një afat të përcaktuar në marrëveshjen finale.
  • Irani konfirmon se nuk do të prodhojë armë bërthamore; bisedime të hollësishme për pasurimin e uraniumit dhe stoket ekzistuese.
  • Ruajtja e status quo-së gjatë bisedimeve, lehtësira për eksportin e naftës, dhe çlirim gradual i fondeve të ngrira (deri në 24-25 miliardë dollarë sipas disa raporteve).
  • Mekanizëm monitorimi dhe konfirmim i marrëveshjes finale me rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Reagimet e shtypit amerikan janë të ndara. Ndërsa disa media si Bloomberg e përshkruajnë marrëveshjen si një “përparim të madh” që lehtëson presionin ekonomik global, të tjerë si NPR dhe AP News e quajnë “marrëveshje fillestare” që nuk zgjidh çështjet thelbësore si programi bërthamor ose mbështetja e Iranit për aleatë rajonalë.

Shtypi amerikan gjithashtu thekson divergjencat në versionet e draftit: ndërsa Irani e sheh çlirimin e fondeve dhe heqjen e bllokadës si prioritet, administrata Trump e paraqet si “marrëveshje me performancë”, ku Iranit i jepen shpërblime vetëm pas verifikimit të angazhimeve, veçanërisht mos-prodhimi i armëve bërthamore. Skepticizmi vjen edhe nga Izraeli, që dyshon për qëndrueshmërinë e armëpushimit në Liban.

Analistët amerikanë, si në Al Jazeera dhe Axios, theksojnë se suksesi i marrëveshjes varet nga zbatimi i saj në 60 ditët e ardhshme. Donald Trump e ka quajtur “deal të madh”, ndërsa zëdhënës si JD Vance e mbrojnë si një hap drejt de-eskalimit pa kompromis në sigurinë bërthamore.

Media amerikane e sheh marrëveshjen si një fitore diplomatike për Trump në një moment delikat ekonomik global, por paralajmëron se pa verifikim të fortë ndërkombëtar, rreziku i kthimit të tensioneve mbetet i lartë.

Me pak fjalë

Drafti i 14-pikësh midis Iranit dhe SHBA-së synon të ndalojë luftën, të rihapë Ngushticën e Hormuzit dhe të hapë rrugën për bisedime mbi programin bërthamor, lehtësimin e sanksioneve dhe rindërtimin ekonomik. Megjithatë, reagimet janë të ndara, me skepticizëm për zbatueshmërinë e marrëveshjes. Suksesi do të varet nga implementimi i saj në 60 ditët e ardhshme.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.