Pushteti në Iran pas vdekjes së Khameneit: Kush drejton vendin tani?

May 16, 2026 - 22:33
Pushteti në Iran pas vdekjes së Khameneit: Kush drejton vendin tani?

Pushteti në Iran pas vdekjes së Khameneit: Një sistem në tranzicion

Pushteti në Iran ka qenë për dekada në duart e një figure të vetme: Ajatollah Ali Khamenei, udhëheqësi suprem. Por pas vrasjes së tij në sulmin ajror të 28 shkurtit, sistemi vendor ka hyrë në një fazë të re, të karakterizuar nga decentralizimi i vendimmarrjes dhe rritja e rolit të institucioneve ushtarake, thonë ekspertët.

Nga njëra anë, Mojtaba Khamenei, djali i vrarë i udhëheqësit suprem, është emëruar si pasues i tij. Por autoriteti i tij është dobësuar që në fillim, duke u plagosur rëndë në sulmin që i kushtoi jetën të atit. Sipas zyrtarëve iranianë, ai tani është në gjendje të mirë shëndetësore, por mungesa e tij në aktivitetet publike ka lënë një boshllëk në udhëheqje. Shërbimet e inteligjencës amerikane kanë deklaruar se ai luan një rol kyç në strategjinë e luftës dhe negociatat me SHBA-në, megjithëse sistemi tradicional i udhëheqjes supreme, i bazuar në prezencën fizike dhe autoritetin simbolik, ka humbur pjesën më të madhe të efektivitetit të tij.

Nga ana tjetër, Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) i është dhënë një rol dominues në vend. Kjo forcë ushtarake, e cila gjithmonë ka qenë një aktor politik i rëndësishëm, tani kontrollon pjesën më të madhe të vendimmarrjes në Iran. Pas vrasjes së udhëheqësit suprem dhe goditjeve të rënda të Izraelit dhe SHBA-së kundër liderëve të saj, IRGC-ja ka mbijetuar dhe është bërë institucioni më i fuqishëm në sistem. Komandanti i saj i përgjithshëm, Mohammad Pakpour, u vra në mars, por zëvendësi i tij, Ahmad Vahidi, ka marrë përsipër drejtimin e organizatës. Megjithatë, ekspertët kanë dyshime se a mundet Vahidi të bashkojë fraksionet e ndryshme brenda IRGC-së, të cilat kanë interesa konkurruese në politikën e brendshme dhe të jashtme.

Një tjetër figurë kyçe në këtë sistem të ri është Hossein Taeb, ish-udhëheqës i inteligjencës së IRGC-së dhe një besnik i hershëm i familjes Khamenei. Ai, megjithëse është në listën e zezë të SHBA-së dhe BE-së për rolin e tij në represionin shtetëror, konsiderohet si një nga operatorët më me influencë në prapaskenë. Sipas analistëve, Taeb mund të luajë një rol vendimtar në koordinimin e marrëdhënieve midis udhëheqësit suprem të ri dhe strukturave të tjera të pushtetit.

Një figurë e rëndësishme tjetër është Mohammad Baqer Qalibaf, kryetar i Parlamentit dhe ish-komandant ushtarak. Qalibaf, i cili ka ndërtuar lidhje të forta me udhëheqjen supreme dhe IRGC-në, shihet si ndërmjetësuesi kryesor midis fraksioneve të ndryshme politike. Ai ka qenë një "gur shahu" në sistem, duke mbajtur ekuilibrin midis linjave të ndryshme politike. Pas eliminimit të figurave të tjera kyçe, roli i tij ka rëndësuar më shumë, duke e bërë atë një nga personat më me influencë në Republikën Islamike.

Një rol të veçantë ka marrë edhe Mohammad Baqer Zolqadr, ish-komandant i IRGC-së, i cili tani drejton Këshillin Suprem të Sigurisë Kombëtare. Zolqadr përfaqëson linjën e ashpër ushtarake dhe është një figurë e besueshme për udhëheqësin suprem të ri. Emërimi i tij është parë si një përpjekje për të shpërndarë pushtetin midis besnikëve të tij dhe për të forcuar kontrollin e IRGC-së në qendrat e ndryshme të vendimmarrjes.

Nga ana tjetër, presidenti reformist Masud Pezeshkian dhe ministri i Jashtëm Abbas Araqchi kanë një rol kryesisht administrativ. Ata menaxhojnë punët e përditshme të qeverisë, por vendimet përfundimtare për çështjet madhore, si lufta dhe diplomacia, merren nga institucione të tjera. Kjo ka çuar në një tension midis reformistëve, të cilët mbështesin negociatat për paqe, dhe gjeneralëve të IRGC-së, të cilët kundërshtojnë çdo kompromis me SHBA-në.

Sipas analistëve, sistemi aktual në Iran mund të përshkruhet si "Republika Islamike 3.0", një model më i decentralizuar dhe i militarizuar, ku IRGC-ja ka marrë kontrollin e shumë institucioneve të rëndësishme. Kjo ka çuar në një sistem më të ashpër dhe më të ngurtë ideologjikisht, duke shtyrë reformistët në skajet e politikës.

Siç thotë analisti politik iranian Ali Afshari, "Irani ka hyrë në një periudhë tranzicioni pas vdekjes së Ali Khameneit. Është një periudhë sfiduese, në të cilën rreshtimi i forcave pas luftës do të jetë vendimtar".

Me pak fjalë

Pas vdekjes së udhëheqësit suprem Ali Khamenei, pushteti në Iran ka kaluar në duart e një grupi të vogël zyrtarësh dhe institucioneve ushtarake, kryesisht të kontrolluara nga IRGC-ja. Udhëheqësi i ri suprem, Mojtaba Khamenei, ka autoritet të kufizuar, ndërsa IRGC-ja, përmes figurave si Ahmad Vahidi dhe Hossein Taeb, ka marrë kontrollin e vendimmarrjes. Ky sistem i ri, i quajtur "Republika Islamike 3.0", është më i ashpër dhe i militarizuar, duke shtyrë reformistët në skajet e politikës.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.