Qarja gjatë gjumit: Shkaku i fshehtë që lidhet me shëndetin emocional tuaj

Apr 30, 2026 - 15:03

Qarja gjatë gjumit: Një dukuri e zakonshme me rrënjë të thella emocionale

Një gjysmë e popullsisë globale ka përjetuar qarë gjatë gjumit ose ka zgjuar me lot në sy, sipas studimeve të fundit të psikologjisë së gjumit. Kjo dukuri, e quajtur edhe sleep crying në terminologjinë angleze, nuk është thjesht një reagim i rastësishëm, por një proces kompleks që lidhet me rregullimin e emocioneve gjatë fazave të ndryshme të gjumit.

Por pse ndodh kjo? Shkencëtarët kanë zbuluar se gjatë gjumit, truri ynë përcjell dhe proceson emocionet e mbledhura gjatë ditës, duke i "lëshuar" ato nëpërmjet lotëve ose reagimeve fizike. Kjo është veçanërisht e dukshme tek individët që kanë përjetuar stres të rëndë, trauma ose ndryshime të mëdha emocionale gjatë ditës.

Fazat e gjumit dhe lidhja me emocionet: Çfarë thotë shkenca?

Gjumi ndahet në disa faze, secila me rol të veçantë në rifreskimin fizik dhe emocional të organizmit. Dy fazat kryesore janë:

Gjumi i lehtë (NREM - Non-Rapid Eye Movement):
- Zhvillohet në fillim të natës dhe përfshin rregullimin e emocioneve të zakonshme.
- Është fazë ku truri "filtrojnë" ndjenjat negative të mbledhura gjatë ditës.
Gjumi i thellë (REM - Rapid Eye Movement):
- Faza ku ndodhin ëndrrat më intensive emocionale.
- Këtu, truri përcjell ngjarje emocionale duke i "lëshuar" ato nëpërmjet lotëve ose reagimeve fizike.
- Njerëzit me shtypje emocionale të lartë kanë më shumë gjasa të qajnë gjatë kësaj faze.

Një studim i botuar në Journal of Sleep Research vëren se individët që kanë përjetuar traumë ose stres kronik kanë një fazë REM më të gjatë, duke shpjeguar pse shumë njerëz qajnë gjatë gjumit pa e ditur arsyen.

Shkaqet kryesore të qarës gjatë gjumit

Disa faktorë mund të ndikojnë në këtë dukuri, duke përfshirë:

Stresi dhe ankthi: Niveli i lartë i kortizolit (hormoni i stresit) gjatë ditës mund të manifestohet në gjumë.
Depresioni: Personat me depresion kanë një aktivitet të rritur në zonën e trurit që përgjigjet për emocionet, duke çuar në reagime të forta gjatë gjumit.
Trauma e pazgjidhur: Ngjarje të traumës që nuk janë trajtuar mund të "dalin" gjatë fazës REM.
Mungesa e gjumit të cilësisë: Kur gjumi është i ndërprerë ose i pakët, truri nuk ka kohë të procesojë emocionet në mënyrë të duhur.
Gjendje fizike: Probleme si refluksi, alergji ose dhimbje kronike mund të ndikojnë në cilësinë e gjumit dhe reagimet emocionale.

Një shembull konkret: Lidhja midis qarës gjatë gjumit dhe depresionit

Një hulumtim i kryer nga Universiteti i Kalifornisë (UCLA) ka treguar se persona me depresion të lehtë ose të moderuar kanë një probabilitet 3 herë më të lartë të qajnë gjatë gjumit krahasuar me ata pa simptoma depresive. Kjo lidhet me aktivitetin e rritur të amigdalës (pjesë e trurit që përgjigjet për emocionet) gjatë fazës REM.

Si mund të menaxhoni qarën gjatë gjumit?

Nëse kjo dukuri po ndikon negativisht në cilësinë e gjumit tuaj ose të të afërmve, këto janë disa strategji që mund të ndihmojnë:

1. Trajtimi i shkaqeve themelore

Nëse keni përjetuar stres të rëndë, ankth ose depresion, konsultimi me një psikolog apo terapist mund të jetë i nevojshëm. Terapitë si CBT (Terapia Kognitive-Sjellëse) kanë treguar efikasitet në reduktimin e reagimeve emocionale gjatë gjumit.

2. Rregullimi i gjumit

Krijoni një ritual të gjumit (lexim, meditim, muzikë e qetë) për të reduktuar stresin para fjetjes.
Shmangni ekranet (telefon, TV) 1 orë para gjumit, pasi drita blu pengon prodhimin e melatoninës (hormoni i gjumit).
Mbani një ditar emocional për të identifikuar ngjarjet që mund të shkaktojnë reagime gjatë gjumit.

3. Ushqimi dhe aktiviteti fizik

Një dietë e balancuar dhe aktiviteti fizik i rregullt ndihmojnë në rregullimin e hormoneve të stresit (kortizoli, adrenalina). Ushqimet e pasura me omega-3, magnezi dhe vitaminë B janë veçanërisht të dobishme për shëndetin emocional.

4. Kur të kërkoni ndihmë profesionale?

Nëse qarja gjatë gjumit shoqërohet me:

Ndërprerje të shpeshta të gjumit.
Simptoma të forta të ankthit ose depresionit gjatë ditës.
Dhimbje fizike ose lodhje të tepërt.

atëherë është e rëndësishme të konsultoheni me një specialist të gjumit ose psikolog.

Miti vs. Realitet: Çfarë duhet të dini

Ka disa besime të gabuara rreth qarës gjatë gjumit që duhen sqaruar:

Miti: "Qarja gjatë gjumit është një shenjë e dobësisë."
Realitet: Është një mekanizëm mbrojtës i trurit për të lëshuar emocione të mbledhura. Nuk ka lidhje me dobësinë fizike ose mendore.

Miti: "Nëse qaj gjatë gjumit, do të ndjehem më mirë në mëngjes."
Realitet: Nëse qarja është e shpeshtë, ajo mund të tregojë se truri po përpiqet të procesojë emocione të pazgjidhura, duke çuar në lodhje të tepërt gjatë ditës.

Miti: "Vetëm fëmijët qajnë gjatë gjumit."
Realitet: Kjo dukuri është e zakonshme edhe tek të rriturit, veçanërisht në periudha të stresit të lartë.

Perspektiva globale: Qarja gjatë gjumit në shoqërinë moderne

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetit (OBSH), 1 në 3 persona në botë vuajnë nga probleme të gjumit, duke përfshirë edhe qarën gjatë gjumit. Kjo është veçanërisht e dukshme në shoqëritë moderne, ku stresi, presioni social dhe mungesa e kohës për vetëkuptim janë faktorë kyç.

Një studim i kryer në Evropë ka treguar se persona që punojnë më shumë se 50 orë në javë kanë një probabilitet 40% më të lartë të qajnë gjatë gjumit krahasuar me ata me një orar të rregullt pune-pushim.

Çfarë thonë ekspertët?

Dr. Anila Lila, psikologe klinike në Prishtinë, shpjegon: "Qarja gjatë gjumit është një mekanizëm i trurit për të lëshuar tensionin emocional. Nëse kjo ndodh rrallë, nuk ka arsye për shqetësim. Por nëse është e shpeshtë, ajo mund të jetë një sinjal se duhet të merren masa për menaxhimin e stresit ose trajtimin e çrregullimeve emocionale."

Ndërsa Prof. Dr. Arben Beqiri, specialist i gjumit në Tiranë, shton: "Gjumi është një proces dinamik ku truri ripërcjell ngjarjet e ditës. Nëse kemi përjetuar emocione të forta, ajo mund të manifestohet nëpërmjet lotëve gjatë gjumit. Ky është një proces normal, por nëse ndikon negativisht në cilësinë e jetës, duhet të kërkohet ndihmë."

Përfundim: Kur të shqetësohemi dhe kur të gëzojmë gjumin tonë

Qarja gjatë gjumit nuk është gjithmonë një shenjë e keqe. Në shumë raste, ajo është një mekanizëm i shëndetshëm i trurit për të lëshuar emocionet e mbledhura. Megjithatë, nëse ajo shoqërohet me simptoma të tjera si lodhje e tepërt, ankth ose depresion gjatë ditës, atëherë është koha të merren masa.

Për të përmirësuar cilësinë e gjumit tuaj:

Krijoni një mjedis të qetë për fjetje.
Përmirësoni rutinën e gjumit duke shmangur stimuluesit para fjetjes.
Konsultohuni me një specialist nëse simptomat vazhdojnë.

Në fund, kujtoni se gjumi është një proces i rëndësishëm për shëndetin emocional dhe fizik. Duke e kuptuar më mirë atë që ndodh gjatë gjumit, mund të përmirësoni jo vetëm cilësinë e tij, por edhe jetën tuaj të përditshme.

Burimi i lajmit: kosovarja-ks.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.