Kush drejton aktualisht Iranin? Enigma e udhëheqësisë 'të padukshme' gjatë luftës me Izraelin dhe SHBA-në

Kush ushtron pushtetin në Iran gjatë luftës aktuale?

Që nga sulmet e para të luftës midis Iranit, Izraeli dhe Shteteve të Bashkuara, një pyetje ka mbetur në ajër: kush është në krye të sistemit politik iranian? Forma zyrtare e përgjigjes është e qartë, por realiteti është shumë më i ndërlikuar.

Formalisht, pas vrasjes së Ali Khamenei më 28 shkurt gjatë sulmeve të para të luftës, posti i udhëheqësit suprem iu kalua djalit të tij, Mojtaba Khamenei. Në strukturën e Republikës Islamike të Iranit, ky pozicion është i vendosur që të ketë autoritetin përfundimtar mbi çdo çështje të rëndësishme, duke përfshirë luftën, paqen dhe strategjinë kombëtare.

Sidoqoftë, në praktikë, Mojtaba Khamenei nuk është parë në publik që kur mori detyrën. Përveç disa deklaratave të shkruara, duke përfshirë një që përcakton që Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur, ka pak prova të kontrollit të tij të drejtpërdrejtë mbi vendimmarrjen e përditshme.

Zyrtarët iranianë kanë pranuar se ai u plagos gjatë sulmeve fillestare, por detajet janë të pakta. Raportet e gazetës New York Times, duke u mbështetur në burime iraniane, sugjerojnë se ai mund të ketë pësuar lëndime serioze, duke përfshirë në fytyrë, gjë që i bën të vështirë folurit e tij.

Një autoritet i padukshëm: si funksionon sistemi pa udhëheqës të dukshëm?

Në sistemin politik iranian, autoriteti nuk është vetëm institucional, por edhe performativ. Ali Khamenei, udhëheqësi i mëparshëm, sinjalizonte qëllimet e tij përmes fjalimeve të rregullta, prezantimeve të kalibruara dhe arbitrazhit të dukshëm midis fraksioneve të ndryshme. Ky element performativ tani mungon kryesisht, duke krijuar një boshllëk të rëndësishëm interpretimi.

Dy teori mbizotërojnë:

• Mojtaba Khamenei nuk ka mundësi të ushtrojë autoritetin e tij plotësisht, pasi ngjitja në fron gjatë kohës së luftës nuk i lejon kushtet për ta bërë këtë.
• Lëndimet e tij janë aq serioze sa e bëjnë të pamundur menaxhimin aktiv të sistemit, duke lënë udhëheqjen e vërtetë në duart e të tjerëve.

Rezultati është një sistem më pak i centralizuar sesa më parë. Vendimmarrja nuk është më e mbledhur në një vetëm person, sipas analizave të BBC. Në letër, diplomacia është në duart e qeverisë, me ministrin e jashtëm Abbas Araghchi që përfaqëson Iranin në bisedime me SHBA-në. Megjithatë, autoriteti i tij dhe i presidentit Masoud Pezeshkian janë në pikëpyetje, pasi delegacioni iranian gjatë negociatave udhëhiqet nga Mohammad-Bagher Ghalibaf, kryetari i parlamentit.

IRGC: fuqia e fshehur që përcakton strategjinë

Ndërsa diplomacia tenton të mbetet në sfond, Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kanë marrë kontrollin mbi vendimet kyçe. Kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit, një nga burimet kryesore të ndikimit iranian, është në duart e tyre, të udhëhequra nga Ahmad Vahidi.

Kjo situatë ka ndryshuar modelin e vendimmarrjes:

• Veprimet paraqiten para mesazheve, duke i lënë diplomacinë të reagojë pas ngjarjeve.
• Nuk ka një figurë të vetme që përcakton strategjinë, por një grup aktorësh që veprojnë në mënyrë autonome.
• Autonomia e IRGC-së është zgjeruar, duke marrë përsipër udhëheqjen operative në mungesë të një arbitrazhi të qartë politik.

Kjo nuk do të thotë se sistemi ka kolapsuar, por se përpiqet të shndërrojë ndikimin taktik në një strategji të qartë gjatë një kohe presioni intensiv.

Ghalibaf: figura që po dalë në pah në paqartësi

Mohammad-Bagher Ghalibaf, ish-komandant i IRGC-së dhe tani kryetar i parlamentit, po paraqitet si një nga figurat më aktive në këtë periudhë. Ai ka marrë pjesë në negociata, ka adresuar publike luftën në terma pragmatikë dhe ka përpjekur të shfaqë një imazh të udhëheqësisë aktive.

Sidoqoftë, pozicioni i tij është i paqëndrueshëm:

• Rezistenca ndaj negociatave brenda sistemit është e fortë, me mediat shtetërore që e paraqesin këtë proces si një shenjë dobësie.
• Ai pretendon se veprimet e tij janë në pajtim me dëshirat e Mojtaba Khameneit, por nuk ka prova të dukshme të koordinimit të drejtpërdrejtë.
• Në një sistem që varet nga sinjalet e lartë, kjo paqartësi është thelbësore.

Një sistem në kërkim të koherencës: autoriteti që ekziston, por nuk ushtrohet

Analizimi i këtyre dinamikave tregon një sistem që funksionon, por nuk drejtohet në mënyrë koherente:

• Udhëheqësi suprem ekziston, por autoriteti i tij nuk është i dukshëm.
• Presidenca është aktive, por nuk udhëheq vendimmarrjen strategjike.
• Diplomacia luan rol, por nuk është vendimtare.
• Ushtria kontrollon levet e vendimmarrjes, por pa një arkitekt të qartë publik.
• Figurat politike veprojnë, por pa legjitimitet të pakontestueshëm.

Ky nuk është kolaps, por një situatë më delikate: Iran po përpiqet të shndërrojë ndikimin e tij taktik në një strategji të qartë gjatë një periudhe të tensionuar. Për momentin, sistemi mbetet në kontroll, duke shmangur prishje të dukshme pavarësisht presionit në rritje. Megjithatë, pyetja që po ngritet gjithnjë e më shumë është: a po ushtrohet koherenca apo thjesht po pretendohet ajo?

Burimi i lajmit: orainfo.net