Evropa investon 800 miliardë euro në mbrojtje: Pesë industri që fitojnë nga shpenzimet ushtarake
Evropa rrit shpenzimet ushtarake me 75% në katër vjet: Investimet që ndryshojnë ekonominë e kontinentit
Evropa ka ndryshuar rrënjësisht qasjen ndaj mbrojtjes, duke e trajtuar këtë sektor si prioritet strategjik pas dekadash të tëra të injorimit ose zvogëlimit të buxhetit ushtarak. Kjo ndryshim erdhi si pasojë e pushtimit të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, një ngjarje që shënoi pika kthese në planifikimin e sigurisë evropiane.
Sipas Agjencisë Evropiane të Mbrojtjes, shpenzimet ushtarake të Bashkimit Evropian u rritën nga 218 miliardë euro në vitin 2021 në rreth 381 miliardë euro në vitin 2025, duke paraqitur një rritje prej 75% në vetëm katër vjet. Ky trend e vendosi Evropën si nxitësin kryesor të rritjes globale të shpenzimeve ushtarake, të cilat arritën një rekord prej 2.9 trilionë dollarësh atë vit, sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI).
Gjermania, për herë të parë që nga viti 1990, tejkaloi objektivin e NATO-s prej 2% të GDP-së, duke arritur në 2.3%. Kjo rritje e shpejtë u shoqërua me nismën e BE-së për riarmatim, "Readiness 2030", e cila synon të mobilizojë 800 miliardë euro investime në mbrojtje deri në vitin 2030. Komisioni Evropian po mbledh deri në 150 miliardë euro përmes instrumentit të ri SAFE (Veprimi i Sigurisë për Evropën), duke lejuar shteteve anëtare të rrisin shpenzimet jashtë rregullave fiskale tradicionale.
Industritë që fitojnë nga riarmatimi evropian
Një numër i vogël i sektorëve industriale po korrin frytet e këtij ndryshimi të thellë në prioritetet e Evropës. Kontraktorët tradicionalë të mbrojtjes, si Rheinmetall, Leonardo, Saab dhe kompanitë e tjera, po përjetojnë një bum të pazakontë, duke kaluar nga investime politike të vështira në një moment industrial të paparë.
Kapaciteti i prodhimit të municioneve në BE u rrit nga 300,000 fishekë në vit në vitin 2022 në rreth 2 milionë deri në fund të vitit 2025. Në Gjermani, porositë e brendshme të lidhura me mbrojtjen u rritën me më shumë se 50% krahasuar me nivelet e larta të pas pushtimit rus. Komisioni Evropian po kanalizon fonde drejt zgjerimit të linjave të prodhimit tek kontraktorët kryesorë, duke reduktuar kohën e dorëzimit që aktualisht shtrihet në disa vite për sisteme të tilla si mbrojtja ajrore.
Sipas Konferencës së Sigurisë së Mynihut, vetëm 9% e kontratave historike të tenderuara janë fituar nga furnizues të shteteve të tjera anëtare të BE-së, duke treguar se tregu i mbrojtjes mbetet i fragmentuar. Kjo joefikasitet po përpiqet të rregullohet përmes investimeve të reja, megjithëse rezultatet janë të kufizuara deri më tani.
Dronët: Teknologjia që po ndryshon luftën moderne
Një nga teknologjitë që ka ndryshuar më shumë mendimin ushtarak evropian është droni. Ukraina ka demonstruar fuqinë e tyre në luftë, duke detyruar Evropën të përgjigjet me investime të mëdha. Franca ka angazhuar 8.5 miliardë euro për zgjerimin e rezervave të municioneve dhe dronëve, duke përfshirë një rritje prej 400% të stokut të dronëve shpërthyes deri në vitin 2030.
Në prill 2026, Gjermania dhe Ukraina nënshkruan një paketë mbrojtëse prej 4 miliardë eurosh, e cila përfshinte marrëveshje për prodhimin e përbashkët të dronëve. BE-ja gjithashtu nisi Iniciativën Evropiane të Mbrojtjes nga Dronët (EDDI) në fillim të vitit 2026, duke synuar ndërtimin e një mburoje kundër dronëve në të gjitha shtetet anëtare deri në vitin 2027. Kompania gjermane Quantum Systems, me dronin e saj Vector, është shfaqur si një nga prodhuesit më të shquar të sistemeve ISR në Evropë.
Siguria kibernetike: Mbrojtja e infrastrukturës kritike
Hapësira kibernetike ka evoluar nga një fushë e sigurisë së IT-së në një front të luftës moderne. Në vitin 2025, BE-ja ndau 145.5 milionë euro për të forcuar sigurinë kibernetike në ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, administratat publike dhe ofruesit e kujdesit shëndetësor. Më 20 janar 2026, Komisioni Evropian propozoi një paketë të re për sigurinë kibernetike, duke përfshirë ndryshime në direktivën NIS2 për të thjeshtuar pajtueshmërinë dhe për të forcuar zinxhirin e furnizimit të TIK-ut kundër rreziqeve nga vende të treta.
Të ardhurat evropiane nga siguria kibernetike u rritën me 10% nga viti në vit në prill 2026, me segmentin e Menaxhimit të Identitetit dhe Qasjes që u rrit me 18%. Kjo tregon se investimet në mbrojtje po shtyjnë edhe shpenzimet komerciale të sigurisë, duke krijuar një treg në zgjerim.
Metalet industriale: Kërkesa e re për pajisjet ushtarake
Pajisjet ushtarake janë të rënda dhe kërkojnë metale në sasi të mëdha. Sipas Goldman Sachs, rreth 40% e rritjes së shpenzimeve të mbrojtjes së Evropës do të shkojë në prokurimin e pajisjeve të rënda me metale, një normë dyfishtë më e lartë se norma tipike e NATO-s prej 20%. Kjo ka çuar në një rritje të kërkesës për metale industriale me 6% deri në vitin 2027.
Bakri, i cili përdoret në automjete, armatime, instalime elektrike dhe infrastrukturë energjetike, është përfituesi më i qartë. Goldman parashikon që rritja e nxitur nga mbrojtja mund të shtojë 0.9% në kërkesën globale për bakër, 1.3% për nikel dhe 0.4% për çelik. Sektori i prodhimit të BE-së e rendit këtë si një nga nxitësit kryesorë të rritjes për vitin 2026.
Gjysmëpërçuesit: Varësia evropiane nga furnizuesit e huaj
Evropa ka kuptuar se është e ekspozuar ndaj ndërprerjeve në zinxhirët e furnizimit me gjysmëpërçues, të cilat janë thelbësore për sistemet moderne të mbrojtjes. Platformat ushtarake, nga njësitë e udhëzimit të raketave te arkitekturat ISR, kërkojnë procesorë të sofistikuar që kontinenti nuk i prodhon në masë.
Programi Evropian i Industrisë së Mbrojtjes (EDIP), me një buxhet prej 1.5 miliardë eurosh, u lançua në vitin 2026 për të adresuar këtë problem. Shefi i Agjencisë Evropiane të Mbrojtjes ka paralajmëruar se baza evropiane e mbrojtjes mbetet e varur nga mikroelektronika jo-evropiane, duke theksuar nevojën për investime të mëdha në këtë sektor.
Me pak fjalë
Evropa po kalon një transformim të thellë në fushën e mbrojtjes, me rritje të shpenzimeve ushtarake që kanë nxitur një bum industrial në pesë sektorë kryesorë: prodhimi i lidhur me mbrojtjen, dronët, siguria kibernetike, metale industriale dhe gjysmëpërçuesit. Investimet e BE-së, të cilat arrijnë në 800 miliardë euro përmes planit "Readiness 2030", synojnë të rregullojnë tregun e fragmentuar të mbrojtjes dhe të reduktojnë varësinë nga furnizuesit e huaj. Megjithatë, sfidat strukturore, si mungesa e integrimit të tregut, mbeten pengesa të mëdha për të arritur një autonomi strategjike të plotë.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
