Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Jun 5, 2026 - 20:35
Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Në vitin 1929, revista britanike The Sphere botoi një reportazh të rrallë nga historiani gjerman Franz H. Babinger, i cili përshkruante vizitën e tij tek komuniteti bektashi në Krujë. Ky material, i cili u përkthye dhe u publikua nga Aurenc Bebja në blogun Dars (Klos), Mat – Albania, ofron një dritë të rrallë mbi një komunitet fetar të pazakontë në Shqipëri, i cili në atë kohë ishte një pararojë e islamit të ardhur nga Azia në Evropë.

Një udhëtim nëpër Shqipëri të viteve 1920

Babinger, i cili ishte në një udhëtim përmes Ballkanit nga Cetinja deri në Janinë, vizitoi Tiranën për të përmbushur formalitete administrative. Nga kryeqyteti, ai nisi drejt Krujës, një qytet me histori të pasur dhe simbol të qëndresës shqiptare kundër osmanëve. Rruga, e cila përfshinte një pjesë të hekurudhës së ngushtë ndërtuar nga austriakët gjatë Luftës së Parë Botërore, ishte e kalueshme gjatë stinës së thatë, megjithë dëmtimet e shkaktuara nga kamionët italianë.

Në horizontin verilindor të Tiranës, Babinger shihte shtëpitë e bardha të Krujës, ndërsa rruga devijon drejt masivit malor të qytetit. Në krahun e djathtë, fshehur mes pemëve, ndodhej manastiri bektashi i Fushë-Krujës, një kompleks i ndërtesave të suvatuara me gëlqere, i rrethuar nga një mur i lartë. Brenda këtij kompleksi, emri i Aliut dhe simbolet e pemës së jetës ishin të pikturuara në mur, duke treguar lidhjen e komunitetit me traditat e tyre fetare.

Takimi me Baba Mehmetin dhe komunitetin bektashi

Shërbëtori i Babingerit kishte lajmëruar dervishët, të cilët ishin të angazhuar në rindërtimin e godinës kryesore të teqesë, e cila kishte pësuar dëmtime nga zjarri. Ndërkohë, një dervish me kapelën karakteristike cilindrike, të bardhë me dymbëdhjetë faqe, i ofroi vizitorëve kafe dhe duhan, duke filluar bisedën në gjuhën turke. Pak më vonë, u paraqit edhe Baba Mehmeti, udhëheqësi i teqesë, i veshur me petkun tradicional të bardhë dhe kapelën me mbështjellës të gjelbër. Në qafën e tij, ai mbante një varëse me karneol të kuq – simbol i përfundimit të periudhës së sprovës për dervishët.

Baba Mehmeti ishte një figurë me njohuri të thella dhe gjykim të pavarur. Kur Babinger foli për themeluesin e urdhrit bektashi, Haxhi Bektash Veliun, udhëheqësi i teqesë tregoi interes të madh. Megjithatë, ai u bë veçanërisht i emocionuar kur përmendi Sari Salltëk Dedën, shenjtori më i madh i Krujës, duke e lavdëruar me fjalë të zgjedhura.

Vendet e shenjta të teqesë dhe historia e Krujës

Pas një sesioni mikpritjeje, Babinger dhe shoqëruesit e tij u ftuan të vizitonin vendet e shenjta të teqesë. Në një livadh të gjerë, ndodhej një pishë monumentale, e rrethuar me gardh druri, ndërsa tyrbet e shenjtorëve të teqesë, si ajo e Baba Aliut (vdiq 1562) dhe Jelaleddin Ibrahim Shemimit (vdiq 1807), gëzonin nderim të veçantë. Shemimi ishte jo vetëm një shenjtor, por edhe poet, dhe dorëshkrimet e tij ishin ruajtur me kujdes nga besimtarët bektashinj.

Një tjetër figurë e rëndësishme ishte Baba Haxhi Hyseni (vdiq 1890), ndërsa udhëheqësi aktual i teqesë kishte një reputacion të konsiderueshëm, megjithëse ishte në detyrë vetëm nga shtatë vjet. Komuniteti bektashi në Krujë përbëhej nga rreth tre të katërtat e popullsisë së qytetit, ndërsa pjesa tjetër ishte sunite. Bektashinjtë nuk ndërtuan xhami, por numri i madh i tyrbeve, me kupolat e tyre karakteristike, ishte shumë mbresëlënës.

Një nga tyrbet më të rëndësishme ishte ajo e Bali Sulltanit, ku bëheshin betime solemne. Historikisht, Kruja kishte qenë një qendër e rëndësishme gjatë sundimit osman, duke u dalluar për mbrojtjen heroike të Gjergj Kastriotit – Skënderbeut kundër ushtrive osmane. Edhe pse qyteti u dorëzua në vitin 1478, kështjella mbeti një simbol i qëndresës shqiptare. Sot, megjithë degradimin, muret e saj ende tregojnë historinë e gjatë të këtij vendi.

Me pak fjalë

Reportazhi i Franz Babingerit nga viti 1929 ofron një pamje të rrallë mbi komunitetin bektashi në Krujë, një grup fetar që kishte një rol të rëndësishëm në transmetimin e islamit në Evropë. Vizita e historianit gjerman zbulon një kulturë të pasur, me tradita të thella fetare dhe një lidhje të ngushtë me historinë e Shqipërisë. Përveç kësaj, materiali përmbledh edhe kontekstin historik të Krujës, një qytet që simbolizon rezistencën shqiptare kundër sundimit osman.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.