Pakt SHBA-Iran për Hormuz: Armëpushim 60-ditor apo fitore e diskutueshme?
Pakt SHBA-Iran për Hormuz: Armëpushim 60-ditor apo fitore e diskutueshme?
Një marrëveshje e re ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ka nxitur debate të gjera për natyrën e saj reale. Sipas detajeve të bërë publike, marrëveshja parashikon rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, një rrugë detare kritike për tregtinë globale të naftës, dhe pezullimin e bllokadës detare që SHBA kishte vendosur kundër porteve iraniane. Megjithatë, ekspertët theksojnë se ky nuk është një zgjidhje përfundimtare, por më shumë një armëpushim i zgjeruar që hap rrugë negociatave të reja.
Sipas marrëveshjes, Irani do të rihapë Hormuzin, ndërsa SHBA do të pezullojnë kufizimet detare për 60 ditë. Gjatë këtij periudhe, palët do të diskutojnë çështjet kyçe si programi bërthamor iranian dhe sanksionet amerikane. Megjithatë, shumë detaje mbeten të paqarta, duke lënë hapur dyshime nëse kjo marrëveshje mund të konsiderohet si një fitore strategjike për SHBA-në.
Presidenti amerikan Donald Trump ka përshkruar marrëveshjen si një "marrëveshje të madhe" që do të sjellë "paqe dhe siguri në të gjithë rajonin". Në një postim në rrjetet sociale, ai shkroi: "Le të rrjedhë nafta!", duke theksuar se kjo marrëveshje do të bëjë Hormuzin "përgjithmonë pa tarifa". Megjithatë, dokumentet paraprake nuk përmendin asnjë garantë afatgjatë për këtë çështje.
Një nga pikat më të diskutueshme është programi bërthamor iranian. Trump pretendon se marrëveshja do të sigurojë që Irani të mos ketë kurrë armë bërthamore, duke lejuar vetëm pasurimin e uraniumit për qëllime civile. Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance ka shtuar se SHBA do të ketë mundësi të verifikojë zbatimin e marrëveshjes. Megjithatë, Trump ka pranuar se negociatat mbi pasurimin e uraniumit janë ende në proces, duke lënë të hapur pyetjen se si do të menaxhohen rezervat ekzistuese të uraniumit të pasuruar.
Një tjetër çështje e pazgjidhur është çështja e fondeve iraniane të ngrira. Trump ka deklaruar se nuk do të ketë lehtësim sanksionesh derisa Irani të përmbushë detyrimet e tij. Megjithatë, Teherani pretendon se negociatat e mëtejshme varen nga lirimi i këtyre fondeve. Kjo ka nxitur reagime të ashpra nga ana e Izraelit, i cili shqetësohet se një lehtësim i sanksioneve do të furnizojë Iranin me burime financiare të reja.
Qeveria izraelite e udhëhequr nga Benjamin Netanyahu ka kritizuar ashpër marrëveshjen, duke e quajtur atë një "katastrofë". Ish-ministri i Mbrojtjes izraelit Avigdor Liberman e ka cilësuar si një dështim të madh të politikës së jashtme, ndërsa lideri i opozitës Yair Lapid ka thënë se kjo marrëveshje mund të jetë një nga dështimet më të mëdha të sigurisë së Izraelit. Trump ka pranuar se ka pasur përplasje me Netanyahun, duke e përshkruar atë si "një njeri shumë të vështirë".
Ekspertët e energjisë kanë paralajmëruar se rikthimi në normalitet nuk do të jetë i menjëhershëm. Pastrimi i minave detare dhe normalizimi i trafikut të cisternave mund të kërkojnë javë të tëra, duke vonuar efektet ekonomike të marrëveshjes. Për më tepër, marrëveshja ka edhe një dimension të rëndësishëm të politikës së brendshme amerikane, pasi lufta dhe kriza energjetike kanë rritur presionin mbi ekonominë amerikane.
Në thelb, marrëveshja e Hormuzit nuk zgjidh asnjë nga çështjet që shkaktuan luftën. Ajo ndalon përkohësisht përplasjen ushtarake dhe rihap rrugët energjetike globale, por çështjet si programi bërthamor, sanksionet, dhe roli rajonal i Iranit mbeten të hapura. Për momentin, është siguruar vetëm një gjë: armët janë ulur dhe Hormuzi po rihapet. Gjithçka tjetër mbetet objekt negociatash që sapo kanë filluar.
Me pak fjalë
Marrëveshja ndërmjet SHBA-së dhe Iranit për Hormuzin është një armëpushim i zgjeruar që hap rrugë negociatave të reja. Megjithëse është paraqitur si një fitore strategjike, shumë detaje mbeten të pazgjidhura, duke lënë hapur pyetje për programin bërthamor, sanksionet, dhe reagimet e Izraelit. Rikthimi në normalitet nuk do të jetë i menjëhershëm, dhe efektet ekonomike mund të vonohen.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
