Inteligjenca artificiale dështon në parashikimin e motit ekstrem – studim zviceran alarmues

Inteligjenca artificiale vs. modelet fizike: Cili sistem parashikon më mirë motin ekstrem?

Revolucioni i inteligjencës artificiale (IA) ka ndryshuar paradigmën e parashikimit të motit, duke premtuar shpejtësi dhe efikasitet të pa parë. Megjithatë, një studim i fundit nga Universiteti i Gjenevës zbulon se sistemet e IA-së dështojnë sistematikisht kur bëhet fjalë për ngjarje ekstreme të motit, duke rrezikuar sigurinë e qytetarëve dhe infrastrukturës globale.

Hulumtimi, i botuar në revistën shkencore Science Advances, krahasoi tre nga modelet më të avancuara të IA-së për parashikimin e motit – GraphCast, Pangu-Weather dhe Fuxi – me modelin tradicional fizik HRES të Qendrës Evropiane për Parashikime të Motit me Afat të Mesëm (ECMWF). Rezultatet janë alarmuese: IA nuk arrin të parashikojë me saktësi ngjarjet e rralla dhe ekstreme, të cilat po rriten për shkak të ndryshimeve klimatike.

Cilat janë dobësitë e IA-së në parashikimin e motit?

Sipas studimit, modelet e IA-së kanë tre dobësi kryesore:

• Temperaturat e nxehtësisë ekstreme nënvlerësohen, duke parashikuar vlera më të ulëta se ato reale.
• Ftohtësia ekstreme parashikohet si më pak intensive sesa është në realitet.
• Ngjarjet e erës së fortë identifikohen shumë rrallë ose me vonesë, duke rrezikuar paralajmërimet e hershme.

Problemi rrjedh nga mënyra se si funksionon IA. Modelet e të mësuarit automatik analizojnë të dhëna historike dhe njohin modelet që kanë ndodhur më parë. Por ngjarjet ekstreme, sipas përkufizimit, janë të rralla ose të panjohura – duke i bërë ato të padukshme për sistemet e IA-së. Fizika, nga ana tjetër, nuk ndryshon, dhe modelet tradicionale mund të simulojnë edhe situata që nuk janë parë kurrë më parë.

Pse kjo është një problem global?

Me ndryshimet klimatike, ngjarjet ekstreme të motit janë duke u rritur në frekuencë dhe intensitet. Valët e nxehtësisë, stuhitë e forta dhe reshjet e tepërta kanë pasoja të rënda:

• Rreziku për shëndetin publik (p.sh., goditjet e nxehtësisë, përmbytjet).
• Dëmtime në infrastrukturë (energjia, transporti, bujqësia).
• Vështirësi në reagimin e mbrojtjes civile nëse paralajmërimet janë të vonuara ose të pasakta.

Autorët e studimit theksojnë: “Është thelbësore që sistemet e paralajmërimit të hershëm të parashikojnë me saktësi ngjarjet ekstreme, përndryshe pasojat mund të jenë katastrofike.”

Zgjidhja e mundshme: Një model hibrid?

Ndërsa IA ka avantazhet e saj – shpejtësi, efikasitet dhe aftësi të analizojnë të dhëna të mëdha – ajo nuk mund të zëvendësojë plotësisht modelet fizike. Roland Potthast, kreu i departamentit të modeleve në shërbimin meteorologjik gjerman DWD, propozon një zgjidhje hibride:

“Kombinimi i të dy botëve – IA dhe modelet fizike – duket të jetë mënyra më e mirë përpara. Në këtë mënyrë, mund të shfrytëzohen avantazhet e të dy sistemeve për të mbrojtur shoqërinë.”

Hulumtimet e reja po eksplorojnë trajnime të specializuara që i japin më shumë peshë ngjarjeve ekstreme, si dhe modele të reja që mund të përfaqësojnë më mirë pasiguritë. Qëllimi është të arrihet një sistem që kombinon shpejtësinë e IA-së me saktësinë e fizikes.

Çfarë duhet të dimë për ndryshimet klimatike dhe parashikimet e motit?

Ndryshimet klimatike po e bëjnë motin më të parashikueshëm, duke rritur nevojën për sisteme të besueshme. Sipas ECMWF, ngjarjet ekstreme janë duke u rritur në Evropë, duke përfshirë:

• Valët e nxehtësisë që thyhen rekorde (p.sh., verë 2022 në Evropë).
• Përmbytje të shpeshta në Gjermani, Belgjikë dhe vende të tjera.
• Stuhitë e forta që shkaktojnë dëme në infrastrukturë.

Një shembull i fundit është stuhia e Danielit në Libi (2023), e cila shkaktoi përmbytje katastrofike për shkak të parashikimeve të vonuara. Nëse modelet e IA-së nuk përmirësohen, rreziku për jetë njerëzore dhe ekonomike do të rritet.

Perspektiva për të ardhmen: A mund të përmirësohet IA?

Edhe pse studimi zbulon dobësitë e IA-së, ekspertët nuk e shohin këtë si një dështim të plotë. Në vend të kësaj, ata theksojnë nevojën për kombinime të reja midis teknologjisë dhe shkencës. Disa nga zgjidhjet e propozuara përfshijnë:

• Trajnim specializuar që i jep më shumë peshë ngjarjeve ekstreme.
• Modele hibride që kombinojnë IA me fiziken tradicionale.
• Përdorimi i të dhënave në kohë reale për të përmirësuar saktësinë.

Sipas autorëve të studimit, “shtëpia e ardhshme e parashikimit të motit duhet të jetë një bashkim i inteligjencës artificiale dhe fizikes, duke përdorur forcat e tyre të ndërsjellë.”

Përse ky lajm është i rëndësishëm?

Ky zbulim ka implikime të mëdha për sigurinë globale, duke theksuar se edhe teknologjitë më të avancuara kanë kufizime. Në një botë ku ndryshimet klimatike po rrisin frekuencën e ngjarjeve ekstreme, nevoja për parashikime të besueshme është më urgjente ca kurrë. Studimi i Universitetit të Gjenevës nuk është vetëm një paralajmërim për dobësitë e IA-së, por edhe një thirrje për inovacion në shkencën e motit.

Burimi i lajmit: albinfo.ch
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.