Prania e ambasadorëve në zgjedhjen e drejtuesit të SPAK-ut: Një mesazh për pavarësinë e drejtësisë në Shqipëri

Praninë e ambasadorëve në zgjedhjen e drejtuesit të SPAK-ut nxit dyshime mbi pavarësinë e drejtësisë

Në ditën kur Këshilli i Lartë i Prokurorisë (KLP) u mblodh për të zgjedhur drejtuesin e ri të SPAK-ut, institucioni më i fuqishëm dhe më i ndjeshëm i shtetit shqiptar, praninë e ambasadorëve të huaj në sallë nuk ishte e rastësishme. Të pranishëm në numër të pazakontë, ata vëzhgonin procesin me një përkushtim që nuk mund të shpjegohej vetëm me formalitetet diplomatike.

Formalisht, nuk ka asgjë të paligjshme në këtë prani. Konventa e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike nuk ndalon pjesëmarrjen e diplomatëve në procese institucionale, për aq kohë sa ata nuk ndërhyjnë drejtpërdrejt. Por demokracitë nuk funksionojnë vetëm mbi baza ligjore. Ato jetojnë dhe vdesin mbi perceptimin e pavarësisë institucionale.

Praninë e ambasadorëve në një proces kaq delikat nuk ishte neutrale. Ajo ishte një mesazh i qartë: ky proces po vëzhgohet nga jashtë, dhe rezultati i tij ka rëndësi që shkon përtej kufijve të Shqipërisë. Në vende me institucione të forta, vëzhgimi ndërkombëtar është luks. Në vende me institucione të dobëta, ai shndërrohet në zëvendësim të besimit të brendshëm.

Prej javësh, në hapësirën publike qarkullonin thashetheme se qeveria kishte një kandidat të preferuar për drejtimin e SPAK-ut. Thashethemet u përforcuan nga një fakt i ri: diplomatë të huaj kishin shfaqur mbështetje për prokurorin që në fund u zgjodh, ndërsa në ditën e votimit u paraqitën në një numër të pazakontë.

Kjo sjell një pyetje kyçe: pse ky kandidat dhe jo të tjerët? Nëse përgjigjja është se ai ishte më i miri, atëherë procesi duhej të ishte transparent dhe bindës. Nëse, përkundrazi, supozohet se kandidatët e tjerë konsiderohen të komprometuar, atëherë problemi nuk është individi i zgjedhur, por vetë sistemi i drejtësisë. Një sistem që ka nevojë për “garanci” të jashtme për të besuar në prokurorët e vet është një sistem që nuk ka arritur pjekuri institucionale.

SPAK-u u ndërtua si institucioni që duhej të mishëronte pavarësinë absolute nga politika. Por pavarësia nuk është vetëm marrëdhënie me qeverinë vendore. Ajo është edhe marrëdhënie me faktorët e huaj. Një drejtësi që perceptohet si e mbështetur nga ambasadat rrezikon të humbasë legjitimitetin e brendshëm, pa të cilin asnjë hetim nuk ka autoritet real.

Nëse drejtuesi i ri i SPAK-ut perceptohet si “kandidati i ambasadave”, atëherë çdo hetim i ardhshëm ndaj elitave politike do të shoqërohet me një hije dyshimi: a kemi të bëjmë me ushtrim të drejtësisë, apo me një mekanizëm presioni politik të ndërmjetësuar nga jashtë? Në këtë kontekst, hetimi nuk shihet më si akt i ligjit, por si instrument ndikimi — një mënyrë për të mbajtur elitat politike të ekspozuara dhe të disiplinuara.

Edhe nëse kjo nuk është e vërtetë, edhe nëse asnjë presion real nuk ushtrohet, vetë dyshimi është shkatërrues. Ai e minon besimin publik, e delegjitimon institucionin dhe e zhvesh SPAK-un nga autoriteti moral pa të cilin drejtësia shndërrohet në procedurë pa besim.

Kjo është dilema klasike e demokracive të pas-tranzicionit: ndërhyrja ndërkombëtare shpesh vjen me synimin për të mbrojtur institucionet, por kur ajo bëhet e dukshme dhe e vazhdueshme, ajo fillon t’i zëvendësojë ato. Drejtësia nuk mund të funksionojë si mekanizëm disiplinimi i elitave në emër të stabilitetit gjeopolitik pa u kthyer në mjet presioni.

Në fund, mbetet një e vërtetë themelore: Shqipëria është një shtet i pavarur, jo protektorat ose koloni. Çdo reformë që mbështetet më shumë në praninë e ambasadorëve sesa në besimin e qytetarëve rrezikon të jetë teknikisht funksionale, por politikisht e brishtë.

Drejtësia nuk mund të imponohet nga jashtë. Ajo ose ndërtohet nga brenda, ose mbetet përgjithmonë e huaj.

Me pak fjalë

Praninë e ambasadorëve në zgjedhjen e drejtuesit të SPAK-ut ka ngritur dyshime mbi pavarësinë e drejtësisë në Shqipëri. Nëse procesi nuk është transparent dhe nuk mund të bindëse, atëherë institucioni rrezikon të humbasë legjitimitetin e tij. Drejtësia duhet të ndërtohet nga brenda, jo të mbështetet në “garancitë” e jashtme.

Personat e përmendur

• Albatros Rexhaj - Albatros Rexhaj

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.