Çështja çame: Debati në Zvicër për historinë e pambaruar të dëbimit
Debati në Zvicër: Historisë dhe të drejtat e njeriut të çamëve në qendër të vëmendjes
Një aktivitet i rëndësishëm përkujtimor dhe akademik mbi çështjen çame u zhvillua në Bibliotekën Pestalozzi në Cyrih, Zvicër, të shtunën e kaluar. Organizuar nga Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini” dhe Lidhja Shqiptare në Botë, debati me titull “Çështja çame: Histori, të drejtat e njeriut dhe dialog” solli së bashku akademikë, historianë, diplomatë dhe veprimtarë për të diskutuar rëndësinë e kujtimit dhe trajtimit të këtij tragjedie historike.
Paneli i debatit përbëhej nga figura të shquara si Prof. Dr. Pëllumb Xhufi, historian dhe ish-diplomat, Alket Veliu, kryetar i Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”, Luan Rama, studiues dhe autor, si dhe Prof. Dr. Bashkim Kuçuku. Debatin e drejtoi Nazmi Jakurti, kryetar i Lidhjes Shqiptare në Botë, jurist dhe veprimtar i shquar i komunitetit shqiptar në Zvicër.
Në aktivitet morën pjesë edhe drejtoresha e bibliotekës, Suela Jorgaqi, filantropi Lazim Destani, gazetari veteran Rexhep Rifati, publicisti Enver Robelli dhe stilistja Flora Balaj, e cila solli një ngjyrim tradicional me parakalimin e veshjeve çame.
Fokus në historinë e dëbimit dhe diskriminimin sistematik
Prof. Dr. Pëllumb Xhufi theksoi se çështja çame nuk është thjesht një ngjarje e kaluar, por një plagë e pambaruar që ka ndikuar në jetën e mijëra familjeve shqiptare. Ai foli për akuzat e padrejta kundër çamëve, të cilat u përdorën si pretekst për dëbimin dhe masakrat gjatë Luftës së Dytë Botërore. Sipas tij, këto akuza ishin pjesë e një politike shfarosëse që Greqia kishte ndërmarrë kundër shqiptarëve që nga fundi i shekullit XIX, duke u intensifikuar gjatë Luftërave Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore.
Luan Rama u ndal në trashëgiminë kulturore të çamëve, duke theksuar se rreziku i humbjes së këtij identiteti është i madh për shkak të moslejimit dhe mungesës së aksesit në trojet e tyre origjinale. Ai bëri thirrje për ruajtjen e këtij trashëgimie përmes dokumentimit dhe publikimit në gjuhë të huaja, siç propozoi edhe publicisti Enver Robelli, i cili theksoi nevojën për sensibilizimin e opinionit ndërkombëtar.
Roli i shtetit shqiptar dhe sfidat ndërkombëtare
Prof. Dr. Bashkim Kuçuku foli për trajtimin e çështjes çame në Shqipëri, duke përmendur se gjatë periudhës së monizmit ajo ishte një “çështje e mbyllur” dhe çdo iniciativë lidhur me të ishte e ndaluar. Ai theksoi se edhe pas ndryshimeve politike të viteve ’90, çështja ka vazhduar të përballojë pengesa, duke përfshirë edhe ndërhyrjen greke në arenën ndërkombëtare.
Alket Veliu hodhi akuza të ashpra ndaj qeverive shqiptare për qëndrimin defansiv dhe mungesën e veprimeve konkrete. Ai përmendi se edhe pse kanë pasur iniciativa për trajtimin e çështjes, ato janë heshtur ose kanë dështuar për shkak të mungesës së vullnetit politik. Veliu theksoi gjithashtu nevojën për të përfshirë historinë e çamëve në programet shkollore të Shqipërisë dhe Kosovës, një punë që, sipas tij, ka ngelur në sfond.
Ai foli edhe për takimin e zhvilluar në Komisariatin e OKB-së për të drejtat e njeriut, i cili ishte një hap i parë pas shumë dekadash pasiviteti nga ana e faktorit shqiptar. Ky aktivitet, sipas tij, duhet të shërbejë si nxitje për veprime të mëtejshme në nivel ndërkombëtar.
Perspektiva e diasporës dhe rolet e ndryshme në aktivitet
Rexhep Rifati, gazetar veteran, ndau përvojat e tij nga vizitat në trojet çame në Greqi, duke dhënë një pamje të gjallë të gjendjes aktuale të trashëgimisë materiale dhe kulturore. Ndërkohë, Flora Balaj solli një element tradicional me parakalimin e veshjeve tipike çame, duke i dhënë aktivitetit një dimension emocional dhe kulturor.
Me pak fjalë
Debati në Zvicër rreth çështjes çame solli në qendër të vëmendjes historinë e pambaruar të dëbimit të mijëra shqiptarëve nga trojet e tyre gjatë Luftës së Dytë Botërore. Akademikë, veprimtarë dhe diaspora shqiptare theksuan nevojën për ruajtjen e identitetit çam, përfshirjen e historisë në programet arsimore dhe angazhimin e shtetit shqiptar në mbrojtjen e të drejtave të tyre. Aktiviteti shërbeu si nxitje për veprime të mëtejshme në nivel ndërkombëtar dhe kombëtar.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: albinfo.ch
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
