Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Jun 4, 2026 - 01:04
Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1929

Historiani gjerman Franz Babinger për vizitën e tij tek dervishët e Krujës në 1921

Në vitin 1929, revista britanike The Sphere botoi një rrëfim të historianit gjerman Franz H. Babinger rreth vizitës së tij tek komuniteti bektashi në Krujë. Ky dokument i rrallë, i sjellë në shqip nga Aurenc Bebja, ofron një dritë të veçantë mbi një komunitet të pazakontë në Shqipëri, i cili praktikon ritet e tij të fshehta një herë në javë.

Në atë kohë, komuniteti bektashi në Krujë përfaqësonte një pararojë të islamit të ardhur nga Azia në Evropë. Një udhëtim nga Tirana drejt Krujës, i cili zgjatej vetëm një ditë, ishte i mundur përmes një rruge të dëmtuar lokalisht nga kamionët italianë, por të kalueshme gjatë stinës së thatë. Në rrugë, vizitorët hasën në gjurmët e një hekurudhe të ngushtë ndërtuar nga austriakët gjatë Luftës së Parë Botërore, e cila kishte ndaluar së funksionuari vetëm pak vjet më parë.

Arritja në Krujë u shënua nga pamja e shtëpive të bardha të qytetit, ndërsa në krahun e djathtë, fshehur mes pemëve, gjendej manastiri bektashi i Fushë-Krujës. Ky kompleks, i rrethuar nga një mur i lartë, krijonte përshtypjen e një shtëpie fshati sesa të një institucioni fetar. Brenda oborrit, emri i Aliut dhe simbolet e pemës së jetës ishin pikturuar në mur, duke theksuar lidhjen me besimin bektashi.

Pas një pritjeje të ngrohtë, Baba Mehmet, udhëheqësi i teqesë, u paraqit me veshjen tradicionale të bardhë dhe kapelën me mbështjellës të gjelbër. Ai mbante një unazë prej argjendi dhe një varëse me karneol të kuq, simbol i gradës së tij. Biseda, e zhvilluar në gjuhën turke, u zhvillua me interes të madh për historinë e urdhrit bektashi dhe figurat e tij të shenjta, si Haxhi Bektash Veli dhe Sari Salltëk Dede.

Baba Mehmet shprehu bindjen se prania e bektashinjve në Shqipëri daton që nga shekulli XVI, duke kundërshtuar teorinë e përhapur se urdhri ishte vendosur vetëm rreth 150 vjet më parë. Kjo u mbështet edhe nga numri i shenjtorëve shqiptarë të bektashinjve të asaj periudhe.

Gjatë vizitës, vizitorët u ftuan të shihnin vendet e shenjta të teqesë, duke përfshirë tyrbet e Baba Aliut (v. 1562), Jelaleddin Ibrahim Shemimit (v. 1807) dhe Baba Haxhi Hysenit (v. 1890). Tyrbja e Bali Sulltanit, vendi i betimeve solemne, ishte veçanërisht e rëndësishme. Këto tyrbe, të shpërndara nëpër qytet, krijojnë një pamje unike, duke theksuar rolin e bektashinjve në historinë lokale.

Një element tjetër që tërhoqi vëmendjen ishte mungesa e xhamive në Krujë. Rreth 75% e popullsisë së qytetit i përkiste komunitetit bektashi, i cili nuk ndërton xhami për funksionet e tij fetare. Në vend të tyre, numri i madh i tyrbeve, me kupolat e tyre karakteristike, ishte mbresëlënës. Vetëm dy xhami ishin të pranishme, nga të cilat vetëm një ishte në përdorim të përditshëm: xhamia e Murat Beut, e ndërtuar në vitin 1533.

Kruja, me historinë e saj të pasur, ishte gjithashtu një simbol i rezistencës kundër osmanëve. Kështjella e Skënderbeut, e njohur si Akçehisar ose "Kështjella e Bardhë", kishte rezistuar sulmeve të sulltanëve Murat II dhe Mehmet II. Pas dorëzimit të qytetit në vitin 1478, hyrja e të krishterëve ishte e ndaluar natën, duke e bërë Krujën një qendër strategjike në perëndim të Perandorisë Osmane.

Sot, kështjella paraqitet në gjendje të degraduar, megjithëse muret e saj kanë rezistuar kohës. Ky rrëfim i Franz Babinger ofron një dritë të rrallë mbi një periudhë të historisë shqiptare, duke theksuar rolin e komuniteteve fetare në formimin e identitetit kombëtar.

Me pak fjalë

Në vitin 1929, historianit gjerman Franz Babinger vizitoi teqenë bektashiane në Krujë, duke zbuluar një komunitet të fshehur me ritet e tij të veçanta. Ai dokumentoi prani të hershme të bektashinjve në Shqipëri, duke përmendur tyrbe të shenjtorëve si Baba Ali dhe Sari Salltëk Dede. Kruja, me historinë e saj të rezistencës kundër osmanëve, mbetet një simbol i trashëgimisë fetare dhe kombëtare.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.