Irani formalizon kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit me regjim të ri transiti
Irani krijon autoritet të ri për kontrollin e Ngushticës së Hormuzit
Pas nisjes së luftës kundër Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, Irani ka marrë kontrollin efektiv mbi Ngushticën e Hormuzit, një nga arteriet më të rëndësishme globale për transportin e naftës dhe gazit. Tani, Republika Islamike po formalizon këtë dominim duke vendosur një regjim të ri transiti, pavarësisht paralajmërimeve të vazhdueshme nga SHBA-ja, e cila ka vendosur një bllokadë detare në zonë.
Autoriteti i Ngushticës së Gjirit Persik të Iranit (PGSA), një entitet i ri i ngarkuar me verifikimin e anijeve dhe vendosjen e tarifave, ka filluar zyrtarisht funksionimin më 18 maj. Në një postim në platformën X (më 20 maj), i shoqëruar me një hartë, PGSA-ja ka përcaktuar zonën e kontrollit të saj detar në Ngushticën e Hormuzit, duke pretenduar se ajo përfshin hapësirën midis Kuh-e Mubarak në Iran dhe jugut të Fuxhairasë në Emiratet e Bashkuara Arabe, duke u shtrirë deri te vija që lidh ishullin Keshm në Iran dhe Um Al-Kuvain në Emirate.
Sipas postimit, “transiti përmes kësaj zone për të kaluar nëpër Ngushticën e Hormuzit kërkon koordinim me autorizim nga Autoriteti i Ngushticës së Gjirit Persik”. Kjo praktikë, sipas ekspertëve të kompanisë Windward, e ka transformuar ngushticën nga një korridor transiti në një sistem administrativ të kontrolluar nga shteti, i cili vendos edhe tarifa për anijet që kalojnë.
Reagime ndërkombëtare dhe dyshime mbi legjitimitetin e kontrollit
Nisma e Iranit ka nxitur reagime të ashpra nga Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat kanë deklaruar se zona e pretenduar e kontrollit iranian përfshin edhe ujërat territoriale të tyre. Anwar Gargash, këshilltari presidencial i Emirateve, e ka quajtur këtë veprim një “ëndërr me sy hapur”, duke theksuar se përpjekjet për të kontrolluar ngushticën janë të paligjshme.
Ndërkaq, Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) ka deklaruar se ka koordinuar kalimin e 26 anijeve përmes Ngushticës së Hormuzit gjatë 24 orëve të fundit, duke pretenduar se trafiku realizohet me leje nga Marina e IRGC-së. Megjithatë, kjo pretendim nuk ka qenë i verifikuar nga burime të pavarura.
Sipas të dhënave të Windward, më 20 maj, tre anije të mëdha transportuese të naftës (VLCC) kanë kaluar përmes ngushticës, duke përfshirë dy anije të kontrolluara nga Kinë dhe një anije cisterne me flamur të Koresë së Jugut. Dy ditë më parë, SHBA-ja kishte sekuestruar një VLCC të lidhur me Iranin në Oqeanin Indian, duke e bërë këtë sekuestrimin e tretë që nga fillimi i bllokadës detare më 13 prill.
Regjimi i tarifave: ligjshëm apo i paligjshëm?
Ekspertët detarë kanë cilësuar regjimin e ri iranian për lëshimin e lejeve dhe vendosjen e tarifave si i paligjshëm sipas të drejtës ndërkombëtare. Sipas Konventës së OKB-së për të Drejtën e Detit (UNCLOS), anijet që kalojnë nëpër ujërat territoriale të një shteti në mënyrë “paqësore” nuk mund të detyrohen të paguajnë tarifa. Megjithatë, konventa parashikon mundësinë e tarifave për “shërbime specifike”, megjithëse Irani nuk e ka ratifikuar këtë dokument.
Ian Ralby, jurist detar dhe ekspert për qeverisjen oqeanike, ka deklaruar se veprimet e Iranit janë “qartazi të paligjshme sipas të drejtës ndërkombëtare”. Ai ka shtuar se edhe bllokada detare e SHBA-së kundër Iranit mund të jetë e diskutueshme nga pikëpamja ligjore.
Sistemi i tarifave i Iranit, sipas ekspertëve, mund të gjenerojë deri në 3 miliardë dollarë në vit, një shifër që mund të rritet në 8 miliardë dollarë nëse trafiku detar kthehet në nivelet para konfliktit. Tarifa e raportuar është rreth 2 milionë dollarë për anije, e cila duhet të paguhet në juan kinez ose në kriptovalutë. Megjithatë, operatorët perëndimorë kanë treguar pak gatshmëri për të paguar këtë tarifë, duke u ekspozuar ndaj sanksioneve amerikane.
Sipas Windward, operatorët që kanë pranuar të paguajnë tarifat janë kryesisht aktorë të lidhur me Kinën ose kompani të flotës “të hijeve” nga Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilët nuk mund të sigurojnë mbulim shtetëror. “Fatkeqësisht, nevoja për tregti detare është aq e madhe, sa shumë operatorë janë të gatshëm të paguajnë këtë tarifë pavarësisht rreziqeve”, ka thënë Ralby.
Me pak fjalë
Irani po formalizon kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit përmes një autoriteti të ri (PGSA), i cili vendos tarifa për anijet që kalojnë. Kjo nisma ka nxitur reagime të ashpra nga Emiratet e Bashkuara Arabe dhe dyshime mbi legjitimitetin e saj sipas të drejtës ndërkombëtare. Sistemi i tarifave mund të gjenerojë miliarda dollarë, por rrezikon të ekspozojë operatorët ndaj sanksioneve amerikane.
Personat e përmendur
- Anwar Gargash - Anwar Gargash
- Ian Ralby - Ian Ralby
Burimi i lajmit: infoshqip.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
