Kur reforma e provimit të jurisprudencës në Maqedoni quhet "gjysmë-zgjidhje" nga skeptikët
Reforma historike e provimit të jurisprudencës në Maqedoni: Pse "gjysmë-zgjidhje" nuk është zgjidhje objektive
Një ndryshim strukturor i pazakontë në historinë 58-vjeçare të Provimit të Jurisprudencës në Maqedoni po nis procesin e tij ligjvënës. Për herë të parë, pjesa dominuese e këtij provimi do të zhvillohet në gjuhën shqipe, duke shënuar një hap historik drejt barazisë gjuhësore në sistemin gjyqësor. Megjithatë, ky ndryshim i rëndësishëm po shoqërohet me reagime të ndryshme, duke përfshirë edhe kritika që e quajnë atë "gjysmë-zgjidhje".
Prof. Dr. sc. Jeton Shasivari, profesor universitar i së drejtës kushtetuese në Universitetin Europian të Tiranës (UEJL) dhe anëtar i grupit ndërsektorial të punës për reformën e këtij provimi, ndan mendimin e tij të thellë për këtë çështje. Si ekspert që ka marrë pjesë aktivisht në procesin e reformës, ai thekson se kritika ndaj këtij ndryshimi nuk është gjithmonë mbrojtje e parimeve, por shpesh refuzim për të pranuar realitetin.
Ndryshimi që po ndodh nuk është simbolik apo dekorativ. Është ndryshimi më domethënës strukturor që ka njohur ndonjëherë ky provim që nga themelimi i tij në vitin 1968. Për Shasivari, ky është një hap i madh drejt drejtësisë reale për kandidatët shqiptarë, të cilët më parë kanë përballur pengesa të rënda në një sistem që funksiononte kryesisht në gjuhën maqedonase.
Skepticizmi që shoqëroi këtë reformë nuk ishte i papritur. Para katër muajsh, disa zëra kritikë po pyesnin: "A je vërtet i bindur se ky provim mund të jepet në shqip kur sistemi i drejtësisë funksionon 100% në maqedonisht?" Kjo pyetje nuk ishte teknike, por filozofike. Ishte një shprehje e mosbesimit të thellë se shqipja mund të arrijë atë që për dekada ka qenë jashtë arritjes së kandidatëve shqiptarë.
Sot, kur ndryshimi po bëhet realitet, skepticizmi i dikurshëm ka ndryshuar formë. Nga "nuk bëhet" në "nuk mjafton". Nga "është e pamundur" në "është vetëm gjysmë-zgjidhje". Shasivari thekson se kjo nuk është analizë objektive juridike, por refuzim për të pranuar një arritje historike: korrigjimin e një padrejtësie të gjatë.
Asnjëri nuk pretendon se çdo problem i sistemit të drejtësisë është zgjidhur me këtë reformë. Asnjëri nuk pretendon që përdorimi i gjuhëve në institucione është perfekt. Por ekziston një dallim thelbësor midis kërkimit të përmirësimeve të mëtejshme dhe mohimit të një ndryshimi substancial. Kur pjesa dominuese e këtij provimi do të jetë në shqip, flasim për substancë, jo për kozmetikë.
Kur një gjeneratë e tërë kandidatësh shqiptarë nuk do të përballet më me pengesat që kanë përjetuar paraardhësit e tyre, flasim për rezultate konkrete, jo për premtime. Kur një problem i pazgjidhur për gjashtë dekada merr zgjidhjen më të madhe që ka njohur ndonjëherë ky provim, flasim për drejtësi që po merr formë ligjore.
Shasivari vëren një dukuri interesante: gjatë kohës që një parti politike ishte në pushtet dhe asgjë nuk ndryshoi rreth këtij provimi, tani kur ndryshimi po ndodh, shihen reagime të ndryshme. Problemi, sipas tij, nuk është te provimi në vetvete, por tek ata që nuk kanë besuar kurrë se ndryshimi ishte i mundur.
Historia politike e Maqedonisë ka mësuar se ka gjithmonë individë që nuk kanë problem me mungesën e rezultateve, por kanë problem me rezultatin kur ai nuk vjen nga "kampi i tyre i preferuar". Debati aktual nuk është vetëm për provimin e jurisprudencës, por për mënyrën se si ndryshimet duhet të pranojnë dhe të avancojnë, kundër atyre që çdo hap përpara e shohin si të parëndësishëm ose të pamjaftueshëm.
Në fund, juristët dhe qytetarët shqiptarë do të gjykojnë vetë. Ata do të shohin se kush e bëri këtë ndryshim realitet dhe kush po mundohet t'i bindë se ndryshimi nuk ka ndodhur. Historia do të mbajë mend jo skepticizmin e tyre, por faktin se shqipja më në fund do të zë vendin që i takon në sistemin gjyqësor.
Me pak fjalë
Reforma e Provimit të Jurisprudencës në Maqedoni përfshin për herë të parë zhvillimin e pjesës dominuese në gjuhën shqipe, duke shënuar një ndryshim strukturor historik. Megjithëse disa e quajnë këtë "gjysmë-zgjidhje", ekspertët si Prof. Dr. sc. Jeton Shasivari theksojnë se ky është një hap i rëndësishëm drejt drejtësisë reale. Kritikët që dikur heshtën kur ndryshimi nuk ndodhte, tani gjetën "energji të jashtëzakonshme" për të minimizuar ndryshimet, duke treguar se problemi nuk është te reforma, por te mosbesimi i tyre i përhershëm në aftësinë e shqiptarëve për të arritur barazi.
Personat e përmendur
- Prof. Dr. sc. Jeton Shasivari - Prof. Dr. sc. Jeton Shasivari
Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
