Zgjerimi i BE-së: Blloku i gatshëm për anëtarë të rinj, por me kushte të rrepta

BE-ja e gatshme për zgjerim, por me kushte të rrepta për kandidatët

Brukseli ka përcaktuar zgjerimin e Bashkimit Evropian si një prioritet të rëndësishëm, megjithëse brenda bllokut ekziston një rezistencë e fortë ndaj këtij procesi. Disa shtete anëtare argumentojnë se BE-ja duhet të reformohet thellësisht para se të pranojë anëtarë të rinj, duke theksuar nevojën për një qasje të bazuar në meritë. Në këtë kontekst, Mali i Zi mbetet i vetmi vend kandidat me mundësi reale për t’u anëtarësuar në të ardhmen e afërt.

Komisionerja për zgjerimin e BE-së, Marta Kos, ka theksuar se zgjerimi është një prioritet absolut për Bashkimin Evropian. Gjatë takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së në Bruksel në fillim të majit, ajo ka deklaruar: “Zgjerimi është përparësia për Bashkimin Evropian dhe nëse kandidatët tanë japin rezultate, atëherë duhet të japim rezultate edhe ne.”

Si dëshmi e angazhimit të BE-së për zgjerim, Kos ka përmendur krijimin e një grupi pune në prill, për herë të parë në 17 vjet, i cili ka filluar hartimin e traktatit të anëtarësimit për Malin e Zi. “Nuk ka sinjal më të qartë se BE-ja e sheh Malin e Zi si anëtarin e ardhshëm të saj”, ka thënë Strahinja Subotiq, menaxher programi dhe studiues në Qendrën për Politika Evropiane (CEP) në Beograd, duke iu referuar DW-së.

Zgjerimi si çështje gjeopolitike dhe sigurie

Pushtimi i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022 ka ndryshuar plotësisht dinamikën e zgjerimit të BE-së, duke e kthyer atë nga një proces teknik në një çështje të rëndësishme gjeopolitike dhe sigurie. Steven Blockmans nga Qendra për Studime të Politikave Evropiane (CEPS) ka deklaruar: “Nevoja gjeopolitike për zgjerim njihet nga të gjitha shtetet anëtare.”

Ai ka shtuar se ky proces duhet të shoqërohet me dy kushte kryesore: një qasje të bazuar në meritë, ku vendet kandidate vlerësohen për reformat e tyre, dhe nevoja që BE-ja të ndryshojë politikat e saj për të përshtatur zgjerimin me strukturat e saj institucionale. “Vendet kandidate nuk duhet të ofrojnë rrugë të shkurtra, ndërsa BE-ja duhet të ndryshojë mënyrat e saj të qeverisjes”, ka thënë ai.

Debati mbi modelin tradicional të anëtarësimit

Në Bruksel po zhvillohet një debat intensiv jo vetëm për zgjerimin, por edhe për përshtatshmërinë e modelit tradicional të anëtarësimit. Komisionerja Marta Kos ka pranuar se BE-ja përdor një metodologji të zhvilluar para katër dekadash. “Po diskutojmë me shtetet anëtare nëse parimet e integrimit gradual, të cilat përdoren kryesisht në tregun e përbashkët, mund të shtrihen edhe në fusha të tjera, veçanërisht në siguri”, ka shpjeguar ajo.

Një nga propozimet më të diskutueshme ka ardhur nga kancelari gjerman Friedrich Merz, i cili ka thirrur për hapjen e të gjithë kapitujve të negociatave me Ukrainën dhe ka propozuar një formë të “anëtarësimit të asociuar”. Ky model do të lidhte Ukrainën më ngushtë me BE-në edhe para anëtarësimit të plotë, duke përfshirë pjesëmarrjen në institucione dhe në politikën e jashtme të BE-së.

Merz ka sugjeruar gjithashtu që vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe Moldavisë t’u jepet një status i privilegjuar në tregun e përbashkët të BE-së, duke përfshirë pjesëmarrjen në organet e BE-së si vëzhgues dhe integrimin gradual në proceset vendimmarrëse.

Modeli i anëtarësimit me faza: një zgjidhje e mundshme

Steven Blockmans, një nga autorët e modelit të “anëtarësimit me faza”, ka shpjeguar se elemente të këtij modeli janë duke u futur gradualisht në mendimin kryesor të BE-së përmes planeve të ndryshme, si plani i rritjes për Ballkanin Perëndimor dhe propozimet nga Franca, Gjermania dhe Lituania. “Shihen elemente të një qasjeje më të fazuar, ku përfitimet për reformat ofrohen që në fazat e hershme para-anëtarësimit”, ka thënë ai.

Sidoqoftë, disa propozime ambicioze për Ukrainën kanë hasur rezistencë. Një nga to është ideja e “zgjerimit të kundërt”, e mbështetur nga presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy dhe pjesë të Komisionit Evropian, sipas së cilës vendet si Ukraina do të hynin formalisht në BE dhe do të përfundonin reformat më pas. Kjo ide u refuzua nga shtetet anëtare.

Debati mbi të drejtën e vetos për shtetet e reja anëtare

Propozimi i Merz ka ringjallur një nga pyetjet më të ndjeshme në lidhje me zgjerimin e ardhshëm: sa fuqi vendimmarrëse duhet të kenë shtetet e reja anëtare që nga fillimi, veçanërisht në fusha ku vendimet kërkojnë unanimitet. Kjo ka rikthyer vëmendjen te një ide e diskutueshme: mundësia për të kufizuar përkohësisht të drejtën e vetos për shtetet e reja anëtare pas anëtarësimit.

Sipas Subotiq, qëllimi nuk është krijimi i një “anëtarësimi të klasit të dytë”, por sigurimi që BE-ja të mos paralizohet nga zgjerimi. Ai ka thënë: “Kufizimet mund të jenë të kufizuara si në kohë ashtu edhe në fushëveprim. Mund të zbatohet vetëm në një ose dy fusha politike dhe jo domosdoshmërisht në të njëjtën mënyrë për çdo vend kandidat.”

Nga pikëpamja ligjore, një mekanizëm i tillë mund të përfshihet në traktatet e anëtarësimit, por politikisht çështja mbetet shumë e ndjeshme, pasi prek sovranitetin dhe barazinë midis shteteve anëtare. Megjithatë, disa vende të Ballkanit Perëndimor, si Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina dhe Serbia, kanë treguar hapje ndaj këtij modeli.

Mali i Zi si rast prove për BE-në

Mali i Zi, megjithëse është vendi më i avancuar në procesin e anëtarësimit, nuk dëshiron asnjë vonesë ose marrëveshje kalimtare. Analistët besojnë se anëtarësimi i tij mund të shërbejë si një terren testimi për mekanizmat e rinj të zgjerimit që po diskutohen në Bruksel. Subotiq pret që BE-ja të përdorë traktatin e anëtarësimit të Malit të Zi për të futur mjete më të forta monitorimi pas anëtarësimit, veçanërisht në fusha si shteti i së drejtës dhe prapakthimet demokratike.

Blockmans ka shtuar se traktati i anëtarësimit të Malit të Zi mund të bëhet një model për zgjerimet e ardhshme të BE-së: “Mund të pritet që Mali i Zi të bëhet një ‘kavie’ për të testuar kufijtë e marrëveshjeve kalimtare dhe klauzolave mbrojtëse.”

Me pak fjalë

BE-ja është e gatshme për zgjerim, por kërkon reforma të thella dhe një qasje të bazuar në meritë. Mali i Zi është vendi më i avancuar në këtë proces, ndërsa propozime të tilla si anëtarësimi i asociuar ose kufizimi i vetos për shtetet e reja kanë nisur një debat intensiv brenda bllokut. Traktati i anëtarësimit të Malit të Zi mund të shërbejë si model për zgjerimet e ardhshme.

Personat e përmendur

• Marta Kos - Komisionere për zgjerimin e BE-së
• Friedrich Merz - Kancelar gjerman
• Volodymyr Zelenskyy - Presidenti i Ukrainës
• Strahinja Subotiq - Menaxher programi dhe studiues në Qendrën për Politika Evropiane (CEP)
• Steven Blockmans - Studiuese në Qendrën për Studime të Politikave Evropiane (CEPS)

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.