Dy të tretat e perimeve përmbajnë mbetje kimikatesh PFAS – Rreziku i fshehtë në tregun zviceran

Dy të tretat e perimeve përmbajnë mbetje kimikatesh PFAS – Rreziku i fshehtë në tregun zviceran

Një zbulim alarmues ka nxitur debate të reja rreth sigurisë së ushqimit në Zvicër. Sipas një testi të publikuar nga revista zvicerane e konsumatorëve K-Tipp, pothuajse dy të tretat e perimeve të freskëta që shiten në tregjet e këtij vendi përmbajnë mbetje të kimikateve PFAS, një grup substancash të njohura për efekte të dëmshme mbi shëndetin njerëzor. Nga 25 produkte të analizuar në laborator, 16 rezultuan me prani të acidit trifluoroacetik (TFA), një anëtar i familjes së kimikateve PFAS, të cilat janë të lidhura me probleme të rënda si kanceri, çrregullime hormonale dhe dëmtime të sistemit imunitar.

Perimet më të prekura: Patatet dhe karotat zvicerane, ndërsa domatet italiane të Migros përmbajnë nivelin më të lartë

Analiza e K-Tipp ka zbuluar se më të prekura janë patatet dhe karotat e prodhuara në Zvicër, duke treguar se ndotja mund të jetë e përhapur në bujqësinë vendase. Megjithatë, niveli më i lartë i ndotjes u gjet në domatet e markës “Extra Tasty”, të shitura nga supermarketi Migros dhe të importuara nga Italia. Kjo zbulim ka bërë që konsumatorët të pyesin se si janë duke arritur këto kimikate te produktet e tyre të përditshme.

Sipas ekspertëve, PFAS (substanca të përhershme fluoroorganike) përdoren gjerësisht në industri, duke përfshirë prodhimin e mbrojtësve të tokës, pesticidëve dhe edhe në trajtimin e ujërave. Këto substanca kanë aftësinë të mbeten në mjedis për dekada, duke kontaminuar tokën dhe ujin. Kur përdoren në bujqësi, ato mund të absorbohen nga bimët dhe të përfundojnë në perimet që konsumojmë.

Perimet bio gjithashtu nuk janë të pastra – por në nivele më të ulëta

Një nga zbulimet më shqetësuese të këtij testi është se edhe perimet e etiketuara si “bio” mund të përmbajnë gjurmë të këtyre kimikateve. Megjithëse nivelet janë më të ulëta se tek produktet konvencionale, prania e tyre në ushqim të etiketuar si të natyrshëm ka ngritur pyetje serioze për efikasitetin e rregulloreve të bujqësisë organike.

Sipas studimeve shkencore, PFAS mund të arrijnë në bimët përmes ujërave të shiut ose ujërave nëntokësore të ndotura. Kjo është e veçantë shqetësuese për rajonet me bujqësi intensive, ku përdorimi i kimikateve është i përhapur. Edhe pse Zvicra ka rregullore të rrepta për përdorimin e pesticideve, zbulimi i këtyre substancave në perime tregon se mbrojtja e konsumatorëve duhet të përmirësohet.

Cilat janë rreziqet e ekspozimit ndaj PFAS?

Kimikatet PFAS janë të njohura si “kimikate përherëshme” për shkak të aftësisë së tyre për të qëndruar në mjedis dhe organizmin njerëzor për vite me radhë. Disa nga efektet e tyre negative përfshijnë:

• Rreziku i kancerit: Studime kanë lidhur ekspozimin ndaj PFAS me disa lloje të kancerit, duke përfshirë kancerin e veshkës dhe të testikujve.
• Çrregullime hormonale: Këto kimikate mund të ndërhyjnë me sistemin hormonal, duke shkaktuar probleme si infertiliteti, diabeti dhe sëmundjet e tiroides.
• Dëmtime të sistemit imunitar: Fëmijët dhe të rriturit që kanë qenë në kontakt me PFAS kanë treguar një ulje të përgjigjes imunitare ndaj vaksinave dhe infeksioneve.
• Efekte mbi zhvillimin e fetusit: Nënërat shtatzëna që konsumojnë ushqime të ndotura me PFAS kanë rrezik të lindin fëmijë me peshë të ulët ose probleme të zhvillimit neurologjik.

Çfarë duhet të bëjnë konsumatorët?

Në përgjigje të këtij zbulimi, ekspertët këshillojnë konsumatorët të marrin masa paraprake për të reduktuar ekspozimin ndaj këtyre kimikateve:

• Larë mirë perimet: Edhe pse larja nuk e heq plotësisht ndotjen, ajo mund të reduktojë pjesën më të madhe të mbetjeve sipërfaqësore.
• Zgjidhni perime lokale ose organike: Produktet e prodhuara në zona më pak industriale ose me certifikim organik kanë më shumë gjasa të përmbajnë nivele më të ulëta të kimikateve.
• Ndihem nga perimet me lëkurë të hollë: Perimet si domatet, karotat dhe patatet, të cilat konsumohen me lëkurë, janë më të prekura. Preferoni perimet që mund të peelen.
• Kujdes me produktet e importuara: Siç tregojnë rezultatet e testit, perimet e importuara mund të përmbajnë nivele të larta të ndotjes. Kërkoni informacion mbi origjinën e produktit.

Përgjigja e autoriteteve dhe supermarketeve

Deri më tani, asnjë nga supermarketet e mëdha zvicerane si Migros, Coop ose Manor nuk kanë komentuar zyrtarisht mbi këtë zbulim. Megjithatë, sipas burimeve të K-Tipp, autoritetet zvicerane kanë filluar hetime për të përcaktuar se si janë duke arritur këto kimikate te produktet ushqimore.

Ndërkohë, në disa vende të Evropës janë ngritur kërkesa për ndalimin e përdorimit të PFAS në bujqësi. Në Danimarkë, për shembull, përdorimi i këtyre kimikateve është ndaluar që nga viti 2020, ndërsa në Bashkimin Evropian diskutohen rregulla më të rrepta për këtë grup substancash.

Çfarë duhet të bëjnë autoritetet në Kosovë?

Edhe pse kjo gjë ndodh në Zvicër, zbulimi rrit shqetësimin për sigurinë e ushqimit edhe në Kosovë. Sipas ekspertëve lokalë, vendi ynë nuk ka kapacitete të mjaftueshme laboratorike për të monitoruar nivelin e PFAS në perimet dhe ushqime të tjera. Kjo rrit rrezikun e konsumimit të produkteve të ndotura pa ditur.

Autoritetet kosovare duhet të marrin masa të menjëhershme, duke përfshirë:

• Ngritjen e kapaciteteve laboratorike: Për të monitoruar nivelin e kimikateve në ushqim, Kosova duhet të investojë në laboratore moderne që mund të kryejnë analiza të sakta.
• Rregullore më të rrepta: Duke ndjekur shembullin e vendeve si Danimarka, Kosova duhet të ndalojë përdorimin e kimikateve më të rrezikshme në bujqësi.
• Fushatë informimi për konsumatorët: Qytetarët duhet të informohen rreth rreziqeve të kimikateve PFAS dhe mënyrave për t’i shmangur.
• Bashkëpunim ndërkombëtar: Duke marrë frymëzim nga vendet evropiane që kanë ndaluar përdorimin e PFAS, Kosova mund të adoptojë praktika më të sigurta.

Perspektiva e të ardhmes: A janë PFAS të parëndësishme?

Zbulimi i këtyre kimikateve në perime tregon se problemi i ndotjes kimike nuk është vetëm një çështje lokale, por një sfidë globale. Me rritjen e përdorimit të kimikateve në bujqësi dhe industri, rreziku i ekspozimit ndaj PFAS do të vazhdojë të rritet në vitet e ardhshme. Prandaj, është thelbësore që qeveritë, organizatat e konsumatorëve dhe industria ushqimore të bashkëpunojnë për të gjetur zgjidhje të qëndrueshme.

Ndërkohë, konsumatorët janë thirrur të jenë më të vetëdijshëm dhe të bëjnë zgjedhje të informuara. Duke pasur parasysh se shumë perime përmbajnë këto kimikate edhe nëse janë të etiketuara si “bio” ose “të pastra”, është e domosdoshme që të bëhet ndryshim në nivel sistemik.

Një gjë është e qartë: problemi i PFAS nuk do të zgjidhet vetë. Kërkon veprim të menjëhershëm nga të gjitha palët për të mbrojtur shëndetin e konsumatorëve dhe mjedisin.

Burimi i lajmit: albinfo.ch