Ajër vdekjeprurës në Evropë: Maqedonia e Veriut ndër vendet më të ndotura me PM 2.5

May 10, 2026 - 01:31
Ajër vdekjeprurës në Evropë: Maqedonia e Veriut ndër vendet më të ndotura me PM 2.5

Raport alarmant i Agjencisë Evropiane të Mjedisit: PM 2.5 vret qytetarët e Ballkanit

Një raport i fundit nga Agjencia Evropiane e Mjedisit zbulon se Maqedonia e Veriut dhe Ballkani janë ndër rajonet më të prekura nga ndotja e ajrit, me nivele alarmante të grimcave PM 2.5. Këto grimca, të njohura për dëmin e tyre në sistemin respirator dhe kardiovaskular, kanë shkaktuar rritje të vdekshmërisë në Evropë.

Cilat janë shkaktarët e ndotjes PM 2.5?

Grimcat PM 2.5 janë grimca shumë të imëta (më të vogla se 2.5 mikrometra) që depërtojnë thellë në mushkëri dhe qarkullimin e gjakut. Ato formohen nga:

  • Trafiku i rëndë dhe automjetet me motorë të vjetër
  • Industritë e çimentos, rafinerive dhe fabrikave të tjera
  • Djegia e lëndëve fosile (qymyr, naftë, gaz)
  • Zjarret në pyje dhe djegia e biomasës (veçanërisht gjatë dimrit)
  • Tymi i cigareve dhe aktivitetet bujqësore

Italia jugore: Pika më e ndotur e Evropës

Sipas të dhënave të 2024–2025, qytetet italiane Celle Messapica dhe Torchiarolo regjistruan vlera jashtëzakonisht të larta të PM 2.5:

  • Celle Messapica: 117 μg/m³ (4 herë mbi limitin e BE-së)
  • Torchiarolo: 113 μg/m³

Profesor Gianluigi De Gennaro, ekspert i kimisë mjedisore në Universitetin e Barit, shpjegon se këto vlera janë rezultat i:

  1. Djegies së biomasës gjatë dimrit (përfshirë oxhaqet e shtëpive)
  2. Shtresave atmosferike të dendura që parandalojnë shpërndarjen e grimcave

Ballkani në rrezik: Sarajeva dhe Maqedonia e Veriut në listën e zezë

Raporti identifikon edhe zona të tjera kritike në Evropë, duke përfshirë:

  • Sarajeva (Bosnjë dhe Hercegovinë) – një nga qytetet më të ndotura në Ballkan
  • Rajonet industriale të Maqedonisë së Veriut (veçanërisht Prishtina dhe Tetovë)
  • Polonia, Kroacia, Serbia, Rumania, Turqia dhe Danimarka

Vdekshmëria në rritje: Ballkani dhe Evropa Lindore në rrezik

Sipas raportit, Ballkani dhe Evropa Lindore kanë shkallët më të larta të vdekshmërisë të lidhura me ekspozimin afatgjatë ndaj PM 2.5. Vendet më të prekura janë:

  • Shqipëria
  • Bullgaria
  • Greqia
  • Rumania

Standarde të ndryshme: BE vs OBSH

Ndërsa Bashkimi Evropian lejon një limit vjetor të PM 2.5 prej 25 μg/m³, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) rekomandon një nivel shumë më të ulët:

Limiti i BE-së: 25 μg/m³ Rekomandimi i OBSH-së: 5 μg/m³ (5 herë më i ulët)

Më shumë se 90% e evropianëve thithin ajër që shkel standardet e OBSH-së, duke rritur rrezikun për sëmundje të mushkërive, kardiovaskulare dhe kancer.

Si të mbrohemi nga ndotja e ajrit?

Ekspertët këshillojnë masa urgjente për të minimizuar ekspozimin ndaj ndotjes:

  • Avoid ajrosjen e shtëpive në orët e mëngjesit (kur trafiku është më i dendur)
  • Përdorimi i pastruesve të ajrit me filtra HEPA
  • Shmangja e aktiviteteve fizike në natyrë gjatë ditëve me ndotje të lartë
  • Mbijetesa e shtëpive në zona industriale ose me popullsi të dendur
  • Mbështetja e politikat publike për reduktimin e emetimeve industriale

Me pak fjalë:

Raporti i Agjencisë Evropiane të Mjedisit dëshmon se ndotja e ajrit, veçanërisht nga PM 2.5, është një krizë globale e shëndetit publik. Maqedonia e Veriut, Ballkani dhe Evropa Lindore janë ndër rajonet më të prekura, me rritje të vdekshmërisë dhe sëmundjeve kronike. Ndërsa BE ka standarde të lehta, OBSH këmbëngul për nivele më të sigurta. Qytetarët duhet të marrin masa të menjëhershme për të mbrojtur shëndetin e tyre, ndërsa qeveritë duhet të zbatojnë politika të forta kundër ndotësve industrialë dhe trafikut.


Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.