Irani planifikon tarifa për kalimin në Ngushticën e Hormuzit: Kontrolli i Teheranit rrezikon furnizimin global

Jun 29, 2026 - 14:02
Irani planifikon tarifa për kalimin në Ngushticën e Hormuzit: Kontrolli i Teheranit rrezikon furnizimin global

Irani synon të ushtrojë kontroll mbi Ngushticën e Hormuzit dhe të vendosë tarifa për shërbimet detare

Një nga pikat më të diskutueshme të marrëveshjes me 14 pika për konsolidimin e armëpushimit në Gjirin Persik është pika e pestë, e cila parashikon që Mohammed Bagher Ghalibaf të diskutojë me Omanin për administrimin e shërbimeve detare në Ngushticën e Hormuzit. Kjo sipas të drejtës ndërkombëtare dhe të drejtave sovrane të vendeve bregdetare, por edhe sipas planit të Iranit për të ushtruar kontroll mbi një nga rrugët më të rëndësishme detare në botë.

Që nga muaji maj, Garda Revolucionare iraniane ka themeluar Autoritetin e Ngushticës së Gjirit Persik, një institucion i cili, sipas deklaratave zyrtare, do të administrojë këtë zonë strategjike. Megjithëse kompetencat e këtij autoriteti nuk janë ende të qarta, Teherani ka bërë të ditur se synon të kontrollojë kalimin detar, i cili deri në janar 2024 kishte trajtuar rreth një të pestën e furnizimit botëror me naftë, gaz të lëngshëm, helium, alumin dhe plehrat kimike.

Gjatë një deklarate të fundit, Mohammed Bagher Ghalibaf, kryenegociatori iranian dhe kryetari i Parlamentit, ka theksuar se “Ngushtica e Hormuzit nuk do të kthehet më kurrë në gjendjen e mëparshme”. Ai ka shtuar se Irani do të kërkojë një tarifë për shërbimet që do të ofrojë, duke theksuar se kjo nuk do të jetë një tarifë kalimi, por një kompensim për shërbime si orientimi për lundrim të sigurt ose ndërhyrjet për mbrojtjen e mjedisit.

Deri më tani, Garda Revolucionare ka kërkuar nga anijet që të pajisen me një “sigurim” pranë Autoritetit të Ngushticës, i cili gjatë 60 ditëve të negociatave ofrohet pa pagesë. Kjo kërkesë ka qenë një nga shkaktarët e tensionit të fundit midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara, pasi forcat amerikane kanë goditur pozicionet e tyre në përgjigje të sulmeve kundër anijeve që tentojnë të kalojnë pa u regjistruar.

Para sulmit amerikan ndaj Iranit, kalimi në Gjirin Persik ishte i lirë, duke e bërë këtë zonë një simbol të lirisë së lundrimit dhe të furnizimit global. Vendosja e një tarife ose kontrolli i plotë mbi Hormuzin nga ana e Iranit do të ishte një goditje simbolike për SHBA-në dhe aleatët e saj në rajon. Sidoqoftë, ky plan nuk do të jetë i lehtë për t’u realizuar, duke marrë parasysh se Irani po përfshin edhe aleatë të mundshëm, si Omani, i cili kontrollon bregun jugor të ngushticës, vetëm 33 kilometra larg brigjeve iraniane.

Sipas Bloomberg, qeveria e Muskatit ka informuar disa përfaqësues europianë se Ngushtica e Hormuzit nuk do të rikthehet në gjendjen para luftës dhe se anijet mund të detyrohen të paguajnë tarifa kalimi. Në një zhvillim të fundit, qeveria e Omanit ka njofuar zyrtarisht se do të diskutojë me Teheranin mënyrën e administrimit të ujërave të ngushticës dhe kostot përkatëse. Sulltani Haitam bin Tariq pritet të diskutojë këtë çështje gjatë një takimi me presidentin francez Emmanuel Macron në Paris.

Nga ana tjetër, vendet europiane, shtetet sunite të Gjirit dhe kompanitë e mëdha të transportit detar janë kundër vendosjes së një tarife në Hormuz. Një precedent i tillë, sipas analistëve, mund të nxisë pretendime të ngjashme në ngushtica të tjera strategjike, si Malaka, Tajvani ose Beringu, duke e bërë globalizimin më të ngadaltë dhe më të kushtueshëm.

Megjithatë, nuk është e sigurt që Irani do të arrijë objektivat e tij. Nëse vendos tarifa në Hormuz, vendet e Gjirit mund të përshpejtojnë kërkimin e rrugëve alternative. Abu Dhabi po punon tashmë për dyfishimin, deri në vitin 2027, të kapacitetit të naftësjellësit që shmang Ngushticën e Hormuzit, ndërsa kompanitë e transportit po testojnë dërgimin e mallrave me kamion drejt porteve jashtë Gjirit. Sipas Nate Swanson, ish-drejtor për Iranin në Këshillin Amerikan të Sigurisë Kombëtare, kontrolli i Iranit mbi Hormuzin mund të rezultojë më pak efektiv sesa pritet, duke rrezikuar paqen në rajon.

Me pak fjalë

Irani planifikon të ushtrojë kontroll mbi Ngushticën e Hormuzit dhe të vendosë tarifa për shërbimet detare, duke përfshirë orientimin për lundrim dhe mbrojtjen e mjedisit. Kjo veprimtari ka ngritur shqetësime ndërkombëtare, pasi mund të ndikojë në furnizimin global me naftë dhe të nxisë pretendime të ngjashme në ngushtica të tjera strategjike. Megjithatë, vendet e rajonit po kërkojnë alternativa, duke rrezikuar objektivat e Iranit.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.