Si ua dërgojnë ftesat e gjykatave të Kosovës dyshuarve në Serbi?
Si ua dërgojnë ftesat e gjykatave të Kosovës dyshuarve në Serbi?
Ftesat për paraqitje në gjykatë, që institucionet e drejtësisë në Kosovë ua kanë dërguar personave që jetojnë në Serbi, të cilët dyshohen për krime lufte, kanë ngritur debate të ashpra: si janë siguruar adresat e tyre dhe kush ka marrë pjesë në dorëzimin e këtyre ftesave?
Ministria e Drejtësisë e Serbisë ka reaguar duke theksuar se institucionet shtetërore “nuk kanë marrë pjesë dhe nuk do të marrin pjesë në dorëzimin e këtyre letrave”, sipas Radio Evropa e Lirë. Në njoftimin e ministrisë thuhet gjithashtu se qytetarët “nuk janë të detyruar t’i trajtojnë këto letra si akte të vlefshme”.
Prokuroria Speciale e Kosovës nuk ka dhënë komente për numrin e ftesave të dërguara ose mënyrën e dorëzimit të tyre, duke u kufizuar vetëm me përgjigjen: “Nuk kemi koment”.
Siç dihet, Serbia nuk njeh pavarësinë e Kosovës, të shpallur në vitin 2008, dhe, për rrjedhojë, nuk njeh as institucionet e saj. Për këtë arsye, mes dy vendeve nuk ekziston bashkëpunim juridik i drejtpërdrejtë. Bashkëpunimi zhvillohet përmes misionit të Bashkimit Evropian për sundimin e ligjit në Kosovë (EULEX), i cili mbikëqyr funksionimin e sistemit të drejtësisë në Kosovë.
Në vitin 2018, EULEX-i i ka transferuar institucioneve vendore të Kosovës të gjitha rastet që lidhen me krimet e luftës. Nga EULEX-i kanë deklaruar se nuk kanë ndërmjetësuar në dorëzimin e fundit të ftesave për marrje në pyetje në rastet e krimeve të luftës, të dërguara në Serbi.
Si janë mbërritur ftesat në Serbi?
Ish-komandanti i Xhandarmërisë së Serbisë, Goran Radosavleviq Guri, ka deklaruar se veteranë të ushtrisë dhe policisë serbe kanë marrë ftesa për marrje në pyetje në adresat e tyre në Serbi. Ai ka shprehur dyshimin se “dikush nga tanët” ua ka dhënë autoriteteve të Kosovës të dhënat e tyre personale.
Shtetet e Bashkuara e lidhin Radosavleviqin me vrasjen e vëllezërve Bytyqi pas përfundimit të luftës në Kosovë, në vitin 1999.
Në rrjetet sociale kanë qarkulluar pretendime se ftesat nga Kosova janë dërguar në Serbi përmes Vjenës. Ushtruesi i detyrës së drejtorit të Postës së Serbisë, Zoran Angjellkoviq, ka thënë për Radio Evropa e Lirë se të gjitha dërgesat postare mes Kosovës dhe Serbisë kalojnë përmes shkëmbimit ndërkombëtar, pasi Prishtina dhe Beogradi nuk kanë marrëveshje për bashkëpunim postar.
“Nuk kalojnë vetëm përmes Vjenës, por edhe përmes qyteteve të tjera, si Lubjana dhe Budapesti. Të gjitha dërgesat nga Prishtina klasifikohen në Vjenë dhe, më pas, ato që janë të adresuara për Serbinë, dërgohen atje. E njëjta procedurë vlen edhe për letrat që dërgohen nga Beogradi drejt Kosovës”, ka shpjeguar Angjellkoviq.
Deputeti i Partisë Përparimtare Serbe, Millovan Drecun, ka thënë se nuk di se si institucionet e Kosovës kanë siguruar adresat e ish-pjesëtarëve të ushtrisë dhe policisë. Sipas tij, “ka shumë adresa të pasakta dhe të paplota”.
Drecun ka rikujtuar se me Marrëveshjen e Brukselit është paraparë një mekanizëm për ndihmë juridike ndërkombëtare përmes EULEX-it, por institucionet e Kosovës e kanë anashkaluar këtë mekanizëm duke i dërguar ftesat drejtpërdrejt personave në Serbi.
Kosova dhe Serbia kanë arritur në vitin 2013, me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian, një marrëveshje për ndihmë të ndërsjellë juridike, por ajo nuk ka funksionuar në praktikë.
Pa bashkëpunim nuk ka as drejtësi, as pajtim
Bekim Blakaj, nga Fondi për të Drejtën Humanitare në Kosovë, thotë se fokusi nuk duhet të jetë te mënyra se si janë dorëzuar ftesat, por tek arritja e drejtësisë. Sipas tij, drejtësia tranzicionale në rajon ka dështuar për shkak të mungesës së bashkëpunimit ndërmjet shteteve.
Ai e cilëson si “keqardhje” reagimin e Ministrisë së Drejtësisë në Serbi, duke theksuar se në vend që të bashkëpunojnë me institucionet e Kosovës, bëhet thirrje për bojkotimin e ftesave. “Si pasojë, jo vetëm që familjet e viktimave do të mbeten pa drejtësi, por edhe do të mohohet e vërteta”, ka thënë Blakaj.
Ai shton se çdo mungesë bashkëpunimi në ndjekjen penale të krimeve të luftës nënkupton edhe mospranim të viktimave, gjë që e bën të pamundur pajtimin. “Paqja në rajon nuk është e mundur nëse nuk përballemi me të kaluarën dhe nuk i pranojmë viktimat dhe krimet që janë kryer”, ka theksuar ai.
Gjatë luftës në Kosovë, nga viti 1998 deri më 1999, u vranë mbi 13.000 njerëz, ndërsa mijëra të tjerë u zhdukën. Kërkimet vazhdojnë ende për rreth 1.600 persona të zhdukur, shumica prej tyre shqiptarë.
Në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve, Kosova dhe Serbia kanë miratuar Deklaratën për Personat e Zhdukur, pas së cilës është formuar edhe Komisioni i Përbashkët, i cili synon t’u ofrojë mbështetje politike grupeve punuese për identifikimin e varrezave të mundshme masive ose individuale.
Gjykimet dhe dënimet në mungesë
Mes Prishtinës dhe Beogradit nuk ka marrëveshje për ekstradim. Megjithatë, që nga viti 2022, pas ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale të Kosovës, janë bërë të mundura gjykimet në mungesë. Sipas ligjit, ato mund të zhvillohen vetëm nëse prokuroria dhe gjykata kanë shteruar të gjitha mjetet për të siguruar praninë e të akuzuarit.
Aktgjykimi i parë pas një gjykimi në mungesë u dha në dhjetor të vitit 2024, në rastin e Çedomir Aksiqit, i cili u dënua me 15 vjet burg për krime lufte kundër popullsisë civile, të kryera në fshatrat Reçak, Mollopolc dhe Petrovë.
Më herët, Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) ka thënë se institucionet e Kosovës kanë të drejtë të kërkojnë lëshimin e një ‘njoftimi të kuq’ të Interpolit për personat e dënuar në mungesë për krime lufte. Meqë Kosova nuk është anëtare e Interpolit, këto kërkesa përcillen përmes Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK).
Megjithatë, ‘njoftimi i kuq’ i Interpolit nuk është i njëjtë me urdhërarrestimin. Çdo shtet anëtar zbaton legjislacionin e vet dhe vendos në mënyrë të pavarur nëse do të veprojë mbi bazën e tij. Në praktikë, kjo do të thotë se Serbia, me shumë gjasa, nuk do të vepronte mbi një kërkesë të Kosovës, pasi nuk e njeh pavarësinë e saj.
Por, një shtet tjetër anëtar i Interpolit mund ta arrestojë dhe ta ekstradojë në Kosovë një person të dënuar në mungesë për krime lufte. Sipas legjislacionit në fuqi, çdo person i dënuar në mungesë ka të drejtë për një rigjykim të ri dhe pa kushte, nëse arrestohet dhe ekstradohet në Kosovë.
Me pak fjalë
Debati rreth mënyrës se si janë dorëzuar ftesat e gjykatave të Kosovës për dyshuarit në Serbi ka zënë vend në opinionin publik. Ndërsa institucione të ndryshme kanë reaguar ndryshe, ekspertët theksojnë se mungesa e bashkëpunimit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë pengon arritjen e drejtësisë për viktimat e krimeve të luftës.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
