Dokumenti i vitit 1957: Si u dëbuan shqiptarët e Kumanovës drejt Anadollit
Një dokument i lëshuar në vitin 1957 në Shkup zbulon mekanizmin shtetëror që përdorej për të zbrazur fshatrat e Kumanovës nga popullsia autoktone shqiptare. Ky dokument, i titulluar “PUTNI LIST ZA STRANCE / LAISSER-PASSER POUR ETRANGERS” (Fletëudhëtim për të Huajt), nuk ishte thjesht një biletë udhëtimi pa kthim, por një akt që vuloste shpronësimin dhe dëbimin e shqiptarëve nga trojet e tyre.
Një strategji ligjore për shpronësimin e shqiptarëve
Regjimi i atëhershëm përdorte rrugë institucionale për të detyruar shqiptarët e Kumanovës të shpërnguleshin. Ata u shpallnin si “të huaj” në tokën e tyre, duke përdorur formulën BEZ DRŽAVLJANSTVA (Pa Shtetësi). Kjo strategji kishte dy qëllime: të parën, të sigurohej që familjet e dëbuara të mos kishin më të drejtë për t’u kthyer; të dytën, pasuria e tyre kalonte automatikisht në duart e shtetit pasi hiqnin dorë nga shtetësia jugosllave.
Tragjedia e familjes Isa Aliji nga Hotla e Kumanovës
Dokumenti me numër 185/58 përmbledh historinë e një çifti të ri kumanovar, Isa I. Aliji (i lindur më 28 tetor 1934) dhe bashkëshortja e tij, Etlije Aliji (e lindur më 1932). Profesioni i tyre shënohej si bujk dhe shtëpiake, duke treguar lidhjen e tyre të ngushtë me tokën që po iu rrëmbehej. Dokumenti u lëshua më 15 maj 1957, duke u dhënë atyre pak muaj për të mbledhur gjërat e tyre para se të niseshin drejt të panjohurës.
Rruga e dhimbjes: Nga Kumanova në Anadoll përmes Greqisë
Në pjesën e poshtme të fletëudhëtimit, vulat e zeza tregojnë rrugën e dhimbjes. Për të mbërritur në Turqi, familjet shqiptare duhej të kalonin tranzit përmes Greqisë. Vula e parë greke e kontrollit të pasaportave në stacionin e Idomenit mban datën 10 korrik 1958, ndërsa vula e daljes është e datës së nesërmes, 11 korrik 1958. Këto dy vula dëshmojnë orët e fundit të kësaj familjeje në Ballkan, para se trenat e shpërnguljes t’i dërgonin drejt Anadollit të largët.
Ky dokument, i ruajtur nga pasardhësit si dëshmi e gjallë, mbetet një provë e pakontestueshme e spastrimit të heshtur etnik dhe e politikës që la pa shtëpi e pa atdhe mijëra shqiptarë të Kumanovës.
Me pak fjalë
Një dokument i vitit 1957 zbulon mekanizmin shtetëror që përdorej për të dëbuar shqiptarët e Kumanovës drejt Anadollit. Përmes strategjive ligjore si BEZ DRŽAVLJANSTVA, regjimi i atëhershëm i detyronte familjet të shpërnguleshin, duke i shpallur si “të huaj” në tokën e tyre. Rruga e tyre drejt Turqisë kalonte përmes Greqisë, me vulat e kontrollit në Idomeni që dëshmojnë orët e fundit të tyre në Ballkan.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
