Gjashtë çështje kyçe në samitin e NATO-s në Turqi

Jul 7, 2026 - 18:01
Gjashtë çështje kyçe në samitin e NATO-s në Turqi

Çfarë pritet nga samiti i NATO-s në Ankara

Udhëheqësit e NATO-s mbledhen në Ankara, Turqi, më 7-8 korrik për samitin vjetor, një takim që mbetet në hije nga lufta në Iran dhe kritikat e vazhdueshme të SHBA-së ndaj aleatëve evropianë për shpenzimet e pamjaftueshme në mbrojtje.

Presidenti amerikan Donald Trump pritet të ketë një qëndrim të ashpër ndaj disa udhëheqësve evropianë gjatë darkës së parë të samitit dhe gjatë mbledhjes së Këshillit të Atlantikut Verior, e cila do të zgjasë tre orë në ditën e dytë.

Mark Rutte, sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, ka theksuar se 31 vendet anëtare tashmë po investojnë rreth 4% të PBB-së në mbrojtje, duke u afruar gradualisht me objektivin e 5% deri në vitin 2035. Megjithatë, disa zyrtarë kanë frikë se shumë vende do të vonojnë investimet e mëdha në mbrojtje deri në vitet e fundit, duke përdorur atë që njihet si "qasja e shkopit të hokejit".

Shpenzimet për mbrojtje: objektivi i 5% deri në 2035

Në samitin e vitit të kaluar në Hagë, aleanca vendosi që të gjitha 32 vendet anëtare të shpenzojnë 5% të PBB-së për mbrojtje deri në vitin 2035. Nga kjo, 3.5% do të përdoret për shpenzime bazë ushtarake, ndërsa 1.5% për investime në infrastrukturë dhe aftësi ushtarake. Në Ankara, diskutimet do të përqendrohen në atë se si do të arrihet ky objektiv.

Sipas draft-deklaratës së samitit, aleanca do të paraqesë një "rrugë të besueshme" për arritjen e këtij qëllimi. Megjithatë, ka shqetësime se shumë vende mund të vonojnë investimet e mëdha në mbrojtje për shkak të kufizimeve financiare, duke rritur shpenzimet vetëm në vitet 2034-2035.

Faktori Trump: kritika ndaj aleatëve evropianë

Donald Trump ka shprehur skepticizëm ndaj NATO-s dhe ka vënë në dyshim angazhimin e SHBA-së në aleancë. Në një postim në rrjetet sociale, ai ka shkruar se është "qesharake që SHBA-ja të vazhdojë në këtë rrugë të njëanshme, kur marrëdhënia nuk është reciproke". Ai ka publikuar gjithashtu një grafik që tregon se SHBA shpenzon shumë më tepër për mbrojtje sesa çdo aleat evropian.

Mark Rutte ka përgjigjur duke theksuar se vendet evropiane po rrisin shpenzimet e tyre në mbrojtje dhe po blerë pajisje ushtarake nga SHBA. Ai ka thënë se 31 vendet anëtare janë "në një trajektore për ta barazuar nivelin e shpenzimeve të tyre me atë të SHBA-së".

Shumica e zyrtarëve të NATO-s besojnë se samiti do të zhvillohet pa shumë drama, megjithëse disa kanë frikë se Trump mund të jetë i ashpër gjatë takimeve.

Trupat amerikane në Evropë dhe ambiciet industriale

Një tjetër çështje e rëndësishme është pranisë së trupave amerikane në Evropë. Numri aktual prej rreth 80.000 trupash mund të reduktohet, pasi SHBA-ja po ridislokon kapacitetet strategjike në rajone të tjera, veçmas në Azi. Megjithatë, zyrtarët e NATO-s besojnë se kjo nuk do të jetë një temë kryesore në samit.

Forumi i Industrisë së Mbrojtjes së NATO-s, i cili do të mbahet më 7 korrik, pritet të nxisë rritjen e shpenzimeve për mbrojtje. Në këtë forum, kompanitë kryesore të industrisë së mbrojtjes dhe politikanët do të njoftojnë për marrëveshje shumëpalëshe për bashkëpunim në mbrojtje, duke përfshirë edhe sipërmarrje transatlantike.

Me Kanadanë në krye të nismës, disa shtete do të njoftojnë krijimin e një "banke globale të mbrojtjes", e cila do të lehtësojë financimin për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme në industrinë e mbrojtjes. Po ashtu, pritet që kompanitë ukrainase të jenë aktive në arritjen e marrëveshjeve, pasi Ukraina synon të sigurojë një licencë për prodhimin e raketave Patriot.

Ukraina: mbështetje e rritur dhe deklaratë e re

Volodymyr Zelensky, presidenti i Ukrainës, do të jetë i angazhuar në Forumin e Industrisë së Mbrojtjes dhe në darkën e udhëheqësve. Takimi më i shumëpritur mbetet ai me Trump, pasi Rusia ka kryer sulme të reja në Kiev.

Deklarata e samitit do të përmbajë një zotim për t’i siguruar Ukrainës 70 miliardë euro gjatë vitit 2026, si dhe një shumë të njëjtë edhe për vitin pasues. Megjithatë, SHBA-ja nuk do të kontribuojë në këtë fond, pasi 30 miliardë euro nga totali prej 70 miliardë eurosh vijnë nga një hua e BE-së.

Ambasadorja e Ukrainës në NATO, Alyona Hetmanchuk, ka thënë se një zotim financiar në deklaratë mund të ndihmojë aleatët të përmbushin premtimet e tyre për financimin e Ukrainës dhe të sigurojë mbështetje shtesë.

Në deklaratën e samitit përmendet edhe Rusia si "një kërcënim afatgjatë për sigurinë euroatlantike", një formulim që u përdor edhe në samitin e vitit të kaluar në Hagë.

Çështja e Ngushticës së Hormuzit dhe roli i NATO-s

Lufta në Iran ka krijuar tensione brenda aleancës, pasi disa aleatë kanë kufizuar përdorimin e bazave ushtarake të tyre nga SHBA-ja për sulmet kundër Iranit. Megjithatë, aleanca ka lënë pas këtë çështje, dhe deklarata e samitit do të bëjë thirrje Teheranit që të respektojë lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit.

Një koalicion i udhëhequr nga Franca dhe Mbretëria e Bashkuar po përgatitet të kontribuojë me kapacitete si anije për pastrimin e minave detare dhe ekipe zhytësish. Megjithatë, rregullat e angazhimit të këtij koalicioni mbeten të paqarta, dhe Irani po dërgon sinjale të përziera lidhur me praninë e anijeve të tjera në Ngushticën e Hormuzit.

Samiti i ardhshëm: ku dhe kur?

Çështja e fundit që pritet të zgjidhet në Ankara është vendi dhe data e mbajtjes së samitit të ardhshëm të NATO-s. Në draft-deklaratën e Ankarasë nuk përmendet as vendi dhe as data, pasi ka dyshime nëse Shqipëria, e cila shpenzon pak më pak se 2% të PBB-së për mbrojtje, duhet të jetë mikpritëse e këtij samiti.

Shqipëria po përpiqet të rrisë buxhetin e mbrojtjes në 2.6% të PBB-së, por vendimi final mund të vonohet. Po ashtu, janë diskutime nëse NATO-ja duhet të kthehet në mbajtjen e samiteve çdo dy vjet, siç ishte praktika para pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.

Me pak fjalë

Samiti i NATO-s në Ankara do të përqendrohet në shpenzimet për mbrojtje, kritikat e Trump ndaj aleatëve evropianë, praninë e trupave amerikane në Evropë, mbështetjen për Ukrainën, dhe rolin e aleancës në Ngushticën e Hormuzit. Gjithashtu, do të diskutohen vendi dhe data e samitit të ardhshëm.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.