Inteligjenca artificiale pa kontroll në Ballkanin Perëndimor: Rreziqet për të dhënat e qytetarëve

Jul 2, 2026 - 14:01
Inteligjenca artificiale pa kontroll në Ballkanin Perëndimor: Rreziqet për të dhënat e qytetarëve

Ballkani Perëndimor përdor inteligjencën artificiale pa kornizë ligjore të qartë

Në Ballkanin Perëndimor, qytetarët gjithnjë e më shpesh përballen me asistentë virtualë në faqet zyrtare të institucioneve ose bankave, duke zëvendësuar ndërveprimet me punonjës të vërtetë. Këto sisteme, të bazuar në inteligjencën artificiale (IA), përdoren për përgjigje automatike, por përdorimi i tyre nuk është i rregulluar me ligj në shumicën e vendeve të rajonit.

Sipas Radio Evropa e Lirë, institucione në Bosnje dhe Hercegovinë, Kosovë, Mali i Zi dhe Serbi nuk kanë rregulla të qarta për përdorimin e mjeteve të IA-së, si ChatGPT, Copilot ose Gemini, në administratën publike. Shumica e tyre nuk mbajnë evidencë se si përdoren këto mjete, ndërsa disa nuk kanë as masa teknike për të parandaluar futjen e të dhënave të ndjshme në platformat e IA-së.

Bosnje dhe Hercegovinë: Mungesa e ligjit dhe rreziqet për të dhënat

Në Bosnje dhe Hercegovinë, përdorimi i IA-së nuk është i rregulluar me ligj, dhe institucione të ndryshme kanë qëndrime të kundërta. Ndërsa Prokuroria e Bosnje dhe Hercegovinës lejon përdorimin e IA-së vetëm për detyra të kufizuara (përpunim tekstesh, përkthime), institucione të tjera nuk kanë kornizë të përcaktuar. Agjencia për Mbrojtjen e të Dhënave Personale thekson se përdorimi i IA-së nuk është i rregulluar veçmas me Ligjin për Mbrojtjen e të Dhënave Personale, por institucioneve u kërkohet të vlerësojnë rreziqet e përdorimit të këtyre mjeteve.

Enes Çengiq, ekspert gjyqësor i teknologjisë së informacionit, paralajmëron se përdoruesit duhet të jenë të kujdesshëm me informacionin që futin në platformat e IA-së, pasi të dhënat mund të ruhen në serverë dhe të rikuperohen më vonë. Ai shton se përdorimi i IA-së nuk mund të ndalohet, por duhet të rregullohet me ligj.

Kosova: Strategji për digjitalizim pa ligj të posaçëm

Në Kosovë, përdorimi i IA-së në administratën publike nuk është i rregulluar me ligj, por Strategjia për e-qeverisje 2023-2027 parashikon përfshirjen e mjeteve të IA-së dhe analizën e të dhënave si pjesë e procesit të digjitalizimit. Projekti e-Kosova 2.0 dhe Administrata Tatimore po testojnë zgjidhje të tilla, por institucione si Prokuroria e Shtetit deklarojnë se nuk përdorin IA-në në punën e tyre.

Krenare Sogojeva Dermaku, komisionere e Agjencisë për Informim dhe Privatësi, thotë se Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave Personale nuk përmban rregulla të veçanta për IA-në, por çdo keqpërdorim trajtohet sipas rregullave të përgjithshme. Kosova po punon për të harmonizuar legjislacionin me Aktin e BE-së për Inteligjencën Artificiale (AI Act) dhe Rregulloren e Përgjithshme për Mbrojtjen e të Dhënave (GDPR).

Mali i Zi dhe Serbia: Përparim me kufizime

Mali i Zi po harton një kornizë ligjore për IA-në si pjesë e negociatave për anëtarësim në BE, ndërsa Serbia përdor asistente virtualë në shërbime publike, si në Administratën Tatimore dhe Agjencinë për Regjistrat e Bizneseve. Sidoqoftë, këto sisteme nuk kanë rregulla të qarta për mbrojtjen e të dhënave, dhe përdorimi i tyre ka kushtuar rreth 196 mijë euro vetëm në vitin 2026.

Irena Gjorgjeviq nga NALED thotë se Serbia po harton një projektligj të harmonizuar me AI Act, i cili do të klasifikojë sistemet e IA-së sipas nivelit të rrezikut. Megjithatë, Ana Toskiq Cvetinoviq nga Partneri Srbija thekson se projektligji ka përjashtime të diskutueshme, si mos-zbatimi në sektorin e mbrojtjes.

Rreziqet kryesore: Mungesa e mbikëqyrjes dhe mbrojtja e të dhënave

Ekspertët bien dakord se mungesa e kornizës ligjore në Ballkanin Perëndimor paraqet rreziqe të mëdha për mbrojtjen e të dhënave personale dhe sigurinë e informacionit. Përgjegjësia për çdo keqpërdorim mbetet te personi që përdor mjetet e IA-së, ndërsa institucioneve u mungojnë masa teknike dhe organizative për kontrollin e përdorimit të këtyre sistemeve.

Ndërkohë, AI Act i BE-së parashikon kërkesa të rrepta për siguri, transparencë dhe mbikëqyrje njerëzore, duke ndaluar përdorime të caktuara të IA-së. Vendet e Ballkanit Perëndimor po përpiqen të përafrojnë legjislacionin e tyre me atë të BE-së, por procesi është ende në fazën e hershme.

Me pak fjalë

Përdorimi i inteligjencës artificiale në Ballkanin Perëndimor po përhapet në administratën publike, por mungesa e kornizës ligjore paraqet rreziqe të mëdha për mbrojtjen e të dhënave. Ndërsa AI Act i BE-së vendos kufizime të rrepta, vendet e rajonit po përpiqen të hartojnë ligje të reja, por procesi është ende i ngadalshëm. Përgjegjësia për keqpërdorimin mbetet te përdoruesit, ndërsa institucioneve u mungojnë masa teknike për kontrollin e përdorimit të IA-së.

Personat e përmendur


Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.