35 vjet nga referendumi për pavarësi: Ku qëndron sot Maqedonia e Veriut?
Maqedonia e Veriut shënon 35-vjetorin e pavarësisë së saj, duke udhëtuar nga referendumi historik i vitit 1991 drejt sfidave të sotme evropiane dhe demografike.
„Ju uroj një Maqedoni të lirë, sovrane dhe të pavarur“ – kjo është fjalia historike e presidentit të parë, Kiro Gligorov, e shqiptuar mbrëmjen e 8 shtatorit 1991 para mijëra qytetarëve të mbledhur në sheshin e Shkupit, duke shënuar zyrtarisht lindjen e shtetit të pavarur. Në atë referendum, më shumë se 95% e qytetarëve që votuan i dhanë mbështetje idesë për një shtet më vete. Maqedonia e Veriut ishte e vetmja nga ish-republikat jugosllave që arriti pavarësinë në mënyrë të qetë, pa konflikt armatosur dhe pa viktima.
Tri dekada e gjysmë më vonë, vendi vazhdon të përballet me pengesa në rrugën drejt Bashkimit Evropian, si dhe me sfida të rënda të brendshme, përfshirë shpërnguljen e popullsisë dhe trendet shqetësuese demografike.
Në panelin diskutues me rastin e këtij përvjetori, presidentja Gordana Siljanovska-Davkova rikujtoi se mesazhet e së kaluarës mbeten aktuale. Ajo theksoi se shteti nuk ndërrohet vetëm me zgjedhje, por përmes ndërtimit të institucioneve funksionale, mbrojtjes së të drejtave të njeriut dhe respektimit të së drejtës vendore e ndërkombëtare. Siljanovska-Davkova veçoi pjekurinë politike të figurave si Kiro Gligorov, Stojan Andov, Nikola Klusev, Petar Goshev dhe Abdurrahman Aliti për kalimin e qetë drejt pavarësisë në vitet e turbullta të nëntëdhjeta.
Sfidat e jashtme dhe të brendshme tre dekada më pas
Tri dekada e gjysmë më vonë, në planin e jashtëm vendi përballet me pengesa të njëpasnjëshme në rrugën e integrimit evropian.
Bllokada dhe kushtëzimet nga vetoja bullgare për ndryshimet kushtetuese mbeten nyja kryesore që mban të bllokuar procesin e negociatave me BE-në.
Gjithashtu, megjithëse Kisha Ortodokse Serbe në vitin 2022 njohu autoqefalinë e Kishës Ortodokse Maqedonase (OA), ndikimet dhe kontestimet e caktuara kishtare e kulturore rajonale vazhdojnë të mbeten pjesë e debateve diplomatike.
Në planin e brendshëm, një nga çështjet më kryesore mbetet avancimi i statusit juridiko-kushtetues të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, të cilët përbëjnë rreth një të tretën e popullsisë së përgjithshme. Edhe pse të drejtat e tyre rregullohen përmes Marrëveshjes së Ohrit, shpesh ngrihen paralele analitike me rajone të tjera të Ballkanit — ku nënvizohet se shqiptarët si popullsi shtetformuese ende përballen me sfida në barazinë e plotë gjuhësore, përfaqësimin institucional dhe garancitë kushtetuese, veçanërisht kur krahasohen me mekanizmat e avancuar dhe privilegjet e garantuara për pakicën serbe në Kosovë.
Këtyre problemeve politike u shtohen edhe sfidat e rënda demografike, me emigrimin masiv të të rinjve që po zbraz vendin. (INA)
Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
