Shpërngulja masive e shqiptarëve nga Manastiri dhe Pellagonia: Historia e një plani të errët
Shpërngulja masive e shqiptarëve nga Manastiri dhe Pellagonia: Historia e një plani të errët
Një nga episodet më tragjike të historisë së shqiptarëve në Ballkan është shpërngulja masive e tyre nga rajonet e Manastirit dhe Pellagonisë drejt Turqisë gjatë viteve 1950–1968. Ky proces, i organizuar përmes një marrëveshjeje të fshehtë ndërmjet Jugosllavisë, Greqisë dhe Turqisë, solli pasoja të tmerrshme për popullatën shqiptare, duke lënë gjurmë të thella në identitetin kombëtar.
Sipas rrëfimeve të mbijetuarve, Turqia u përdor si një mjet propagandistik për të bindur shqiptarët se, si myslimanë, atdheu i tyre ishte në Anadoll. Kjo mashtrim u realizua përmes hoxhallarëve dhe zyrtarëve lokalë, të cilët vepruan si vegla të këtij plani të errët. Ndërkohë, Adnan Menderes, kryeministri turk i asaj kohe, dhe Aleksandër Rankoviq (i njohur si "Leka"), kreu i OZNA-s jugosllave, hartuan këtë strategji nën mbulesën e Traktatit të Ballkanit.
Një dokument kyç në këtë proces ishte marrëveshja e quajtur "Xhentlemen Agreman", e cila parashihte këmbimin e popujve dhe rrëmbimin e territoreve. Në praktikë, kjo do të thoshte dëbimin e shqiptarëve nga trojet e tyre dhe zëvendësimin e tyre me ortodoksë nga Thraku e Greqisë. Qendra kryesore e këtij plani ishte Manastiri, ku shqiptarët, nën presionin e Partisë Komuniste Jugosllave, detyroheshin të firmosnin kontrata që i klasifikonin si "turq" për t'u dërguar në Anadoll.
Nga viti 1952 deri në 1968, nga vetëm zona e Manastirit u shpërngulën rreth 38,000 shqiptarë, ndërsa nga e gjithë Pellagonia, numri arrinte në mbi 120,000 persona. Shteti jugosllav konfiskonte pasuritë e tyre përmes OZNA-s, duke i lënë ata pa asnjë të ardhur. Dokumentet e kohës, duke përfshirë edhe fotografitë e mbijetuarve që ngjiteshin në vagonat e trenit, dëshmojnë për trajtimin e tyre si kafshë.
Një nga dëshmitë më konkrete të këtij tragjizmi është historia e një familjeje nga rrethina e Krushevës, e cila u detyrua të largohej për në Turqi. Njëri nga anëtarët e familjes, tashmë në moshë të avancuar, kërkon ndihmë për të kthyer shtetësinë, por autoritetet turke, si edhe gjatë kohës së Rankoviqit, refuzojnë të njohin këtë të drejtë. Gjysma e atyre që u dëbuan nuk mbijetuan dot në kushtet e vështira të jetesës në Turqi.
Përfundimi i këtij plani erdhi në fillim të viteve ’60, kur një grusht shteti në Turqi përmbysi qeverinë e Menderesit dhe ndërpreu marrëveshjen. Megjithatë, pasojat e këtij akti mbetën të pashlyeshme: krahinat e Nishit, Sanxhakut dhe Maqedonisë u zbrazën nga shqiptarët në masën gati 50%.
Kjo histori e hidhur ngrit pyetjen: E kujt ka qenë kjo "Luftë Nacionalçlirimtare" dhe cilin komb e çliroi? Për shqiptarët, ajo mbeti një luftë e tyre kundër tyre vetë, duke i lënë pa atdhe, pa gjuhë dhe pa të ardhme.
Me pak fjalë
Shpërngulja masive e shqiptarëve nga Manastiri dhe Pellagonia ishte një plan i organizuar përmes marrëveshjes "Xhentlemen Agreman" ndërmjet Jugosllavisë, Greqisë dhe Turqisë. Nga viti 1952 deri në 1968, mbi 120,000 shqiptarë u dëbuan nga trojet e tyre, ndërsa pasuritë e tyre u konfiskuan. Ky akt solli pasoja të tmerrshme për popullatën shqiptare, duke lënë gjurmë të thella në identitetin kombëtar.
Personat e përmendur
Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
