Kur Enver Hoxha kërcënonte Jugosllavinë me tharjen e Ohrit

“Nëse Tito mbyll portat e Ohrit për Drinin, atëherë do ta shpojmë Qafë Thanën dhe do ta thajmë Ohrin tërësisht” – kjo thënie, e transmetuar përmes bisedave në tavolina, por e padokumentuar, mbetet një nga ultimatumet më radikale të gjeopolitikës së Luftës së Ftohtë në Ballkan.

Ajo lindi gjatë vitit 1962, kur një kërcënim i drejtpërdrejtë nga Jugosllavia për bllokimin e rrjedhës së lumit Drini i Zi e shqetësoi pa masë regjimin e Enver Hoxhës.

Përballë këtij shantazhi, Hoxha thirri me urgjencë hidrologët, gjeologët dhe inxhinierët ushtarakë më të besuar për të studiuar çarjen e Malit të Thatë në zonën e Qafë Thanës. Plani sekret ushtarak parashikonte që, përmes punës së forcave të ushtrisë dhe të burgosurve politikë, të shpërthehej një tunel ushtarak në kuotë të ulët përmes masivit shkëmbor. Meqenëse Liqeni i Ohrit ndodhet në lartësi më të madhe mbidetare, forca e rëndesës do ta tërhiqte ujin automatikisht përmes tunelit, duke e derdhur atë në Luginën e Shkumbinit. Në këtë mënyrë, uji do të kalonte sigurt në brendësi të territorit shqiptar, ndërsa bregu jugosllav i Ohrit do të shndërrohej në një moçal gjigant me baltë.

Ky plan nuk ishte thjesht një fjalë goje. Në atë periudhë, shqiptarët ishin mjeshtra të vërtetë të hapjes së tuneleve. Regjimi komunist kishte shfaqur një aftësi të jashtëzakonshme inxhinierike dhe ushtarake duke gërmuar qindra kilometra tunele strategjike në brendësi të maleve nga bazat e nëndetëseve në Pasha Liman e deri te tuneli i fshehtë i gërmuar për bazën ajrore të Gjadrit apo impiantet e nëndheshme ushtarake në të gjithë vendin. Me këtë përvojë të provuar, hapja e një tuneli në Qafë Thanë ishte një mundësi teknike plotësisht e realizueshme nga xhenierët shqiptarë. Për këtë arsye, pala jugosllave e mori ultimatumin e Hoxhës si një kërcënim shumë serioz për shkatërrim të ndërsjellë ekonomik e mjedisor, çka solli tërheqjen e Beogradit nga përdorimi i ujit si armë.

Përplasja për ujërat e Liqenit të Ohrit prekte drejtpërdrejt të ardhmen ekonomike dhe energjetike të Shqipërisë, pasi lumi Drini i Zi buronte drejtpërdrejt nga Liqeni i Ohrit në qytetin e Strugës dhe rridhte drejt veriut për t’u bashkuar me Drinin e Bardhë. Në vitin 1962, qeveria jugosllave ndërtoi një digë dhe një sistem modern portash betoni për rregullimin e nivelit të ujit të liqenit në dalje të Strugës, duke marrë kontrollin teknik mbi rubinetin kryesor të Drinit të Zi.

Ky kërcënim e alarmoi Tiranën, pasi regjimi po hartonte projektin më të madh industrial të historisë së vendit për ndërtimin e kaskadave të tre hidrocentraleve mbi lumin Drin për të siguruar pavarësinë e plotë energjetike. Hidrocentrali i Fierzës (Drita e Partisë) ishte kryesori, ndërsa punimet nisën në vitet ’60 dhe u vunë në punë në vitin 1978, pasuar nga Komanli në 1985 dhe Vau i Dejës në 1971. Nëse Jugosllavia do të bllokonte rrjedhën e Drinit të Zi në Strugë, liqeni artificial i Fierzës nuk do të mbushej dot dhe e gjithë kaskada e hidrocentraleve do të paralizohej pa nisur punën.

Kriza e vitit 1962 ishte kulmi i një përplasjeje të gjatë ideologjike dhe ushtarake mes Tiranës dhe Beogradit. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, komunistët jugosllavë ndihmuan në krijimin e Partisë Komuniste të Shqipërisë, madje u diskutua që Shqipëria të bëhej republika e shtatë e Jugosllavisë. Mirëpo, në vitin 1948, Tito u prish me Stalinin, ndërsa Hoxha zgjodhi Moskën dhe nisi spastrimet e përgjakshme duke ekzekutuar ose burgosur çdo zyrtar pro-jugosllav me në krye Koçi Xoxen, dhe kufiri u kthye në një “Perde të Hekurt”. Në fillim të viteve ’60, tensionet u rritën për shkak të luftës së shfrenuar të propagandës ku Radio Tirana e quante Titon agjent të imperializmit pas prishjes me sovjetikët dhe afrimit me Kinën, ndërhyrjeve të UDBA-së ndaj agjentëve të Sigurimit që kalonin në Kosovë, bllokadës ekonomike, si dhe gjakderdhjes në kufi ku rojet shqiptare qëllonin çdo tentativë arratisjeje.

Nga pikëpamja strategjike dhe inxhinierike, ngjarja ndahet në dy rrafshe: mundësia e devijimit të ujit ishte një plan real që ushtria shqiptare mund ta zbatonte falë përvojës së madhe me tunelizimin e maleve, ndërsa nga ana tjetër, tharja totale e liqenit mbetej një e pamundur teknike e fizike. Liqeni i Ohrit ka një thellësi prej më shumë se 280 metrash, përmban rreth 55 kilometra kub ujë dhe ushqehet vazhdimisht nga burime gjigante nëntokësore që vijnë nga Liqeni i Prespës. Pavarësisht pamundësisë për ta tharë liqenin deri në pikën e fundit të ujit, vetë aftësia e Shqipërisë për të dëmtuar përgjithmonë nivelin e ujit dhe ekosistemin e Ohrit përmes një tuneli ushtarak mjaftoi që Beogradi ta merrte seriozisht ultimatumin e Enver Hoxhës dhe të hiqte dorë nga bllokimi i Drinit të Zi. (INA)

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.