Marrëveshja bërthamore SHBA-Arabia Saudite shqetëson botën: 10 miliardë dollarë dhe rreziku i pasurimit të uraniumit
Marrëveshja bërthamore SHBA-Arabia Saudite: 10 miliardë dollarë dhe rreziku i pasurimit të uraniumit
Një marrëveshje e re ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite, e vlerësuar në dhjetëra miliarda dollarë, ka ngritur shqetësime serioze në arenën ndërkombëtare. Marrëveshja, e firmosur nga sekretari amerikan i Energjisë Chris Wright, i jep Arabisë Saudite mundësinë të zhvillojë një program bërthamor civil dhe, nëse kushtet e përcaktuara plotësohen, edhe të pasurojë uranium në territorin e saj.
Sipas burimeve, marrëveshja parashikon ndërtimin e infrastrukturës bërthamore saudite nga kompani amerikane për një periudhë 30-vjeçare. Një nga aspektet më diskutueshme është mundësia e ndërtimit të një impianti për pasurimin e uraniumit, por vetëm nëse një studim amerikan-saudit, i cili do të zgjasë rreth dy vjet, konkludon se është ekonomikisht më e dobishme se blerja e lëndës djegëse nga jashtë.
Nëse studimi jep rezultat pozitiv, kompanitë amerikane do të ndërtojnë impiantet, duke mos transferuar teknologji të ndjeshme tek Arabia Saudite. Megjithatë, nëse Shtetet e Bashkuara e kundërshtojnë këtë hap më vonë, Riadi nuk do të ketë të drejtë për 10 vjet të ndërtosh vetë ose me partnerë të huaj impiante për pasurimin e uraniumit.
Shtëpia e Bardhë argumenton se kjo marrëveshje garanton kontroll të vazhdueshëm mbi programin bërthamor saudite dhe shërben si mbrojtje kundër përdorimit ushtarak. Megjithatë, kritika nuk mungojnë, duke theksuar se mungesa e Protokollit Shtesë të IAEA – i cili parashikon inspektime më të rrepta – rrit rrezikun e përhapjes së armëve bërthamore.
Një nga zërat më të shqetësuar është ai i Marco Rubio, sekretari amerikan i Shtetit, i cili ka deklaruar se Shtetet e Bashkuara nuk do të lidhin marrëveshje që rrisin rrezikun e përhapjes bërthamore. Megjithatë, ai nuk ka dhënë garanci konkrete për mbrojtjen e Protokollit Shtesë.
Ndryshe nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite ka refuzuar të angazhohet për mos-pasurim apo mos-ripërpunim të karburantit bërthamor. Kjo pozicion ka ngritur pyetje se pse Irani, rivali kryesor i Riadit, duhet të pranojë kufizime më të ashpra se Arabia Saudite.
Reagimet nga Izraeli janë gjithashtu të ashpra. Përfaqësuesit e qeverisë dhe opozitës kanë deklaruar se shteti hebre duhet të bëjë gjithçka për të penguar zbatimin e marrëveshjes. Mohammed bin Salman, princi i kurorës saudite, e shikon këtë marrëveshje si një fitore të madhe për diversifikimin e ekonomisë së vendit, e cila mbështetet kryesisht tek nafta.
Marrëveshja gjithashtu synon të forcojë marrëdhëniet strategjike ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite, duke ua mbyllur rrugën ndikimit rus ose kinez në rajon. Megjithatë, kritika nga Kongresi amerikan – edhe pse e vogël – mund të pengojë zbatimin e saj, duke kërkuar një rezolutë me shumicë prej dy të tretash për ta bllokuar.
Me pak fjalë
Marrëveshja bërthamore ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite, e vlerësuar në dhjetëra miliarda dollarë, lejon ndërtimin e infrastrukturës bërthamore civile saudite dhe mundëson pasurimin e uraniumit nëse kushtet ekonomike janë të favorshme. Megjithatë, mungesa e Protokollit Shtesë të IAEA rrit shqetësimin për përdorimin ushtarak të teknologjisë. Kritikët, duke përfshirë edhe Izraelin, kanë reaguar ashpër, ndërsa Mohammed bin Salman e shikon këtë si një hap të rëndësishëm për diversifikimin ekonomik të vendit.
Personat e përmendur
- Chris Wright - Sekretari amerikan i Energjisë
- Marco Rubio - Sekretari amerikan i Shtetit
- Mohammed bin Salman - Princi i kurorës saudite
Burimi i lajmit: infoshqip.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali Kosova.Today.
